3 Ocak 2022 Pazartesi

Gerçek ve Kurgusal İfadeler


 

Gerçek Unsurlar / Gerçeği İfade Eden Cümleler

Günlük hayatta yaşanabilecek olayların dile getirildiği cümlelere “gerçeği ifade eden cümleler” ya da “gerçek unsurlar” denir. Bu cümlelerde hayali ve mantığa aykırı ifadelere yer verilmez. Gerçeği ifade eden cümlelerde gerçek dışı olaylara veya varlıklara yer verilmez.

Örnekler:

-Aniden yağmur yağmaya başladı.

-Çocuklar boş arsada büyük bir heyecanla top oynuyorlar.

-Adam, masada duran kitapları kitaplığa dizmeye başladı.

Yukarıdaki üç cümlede gerçek hayatta yaşanması mümkün olan, içinde hayali unsurların yer almadığı ifadelere yer verilmiştir. Bu nedenle bu cümleler gerçeği ifade eden cümlelerdir.

Kurgusal İfadeler / Kurgusal Unsurlar Nelerdir?

Gerçek hayatta yaşanması mümkün olmayan olayların dile getirildiği cümlelere kurgusal ifadeler ya da kurgusal unsurlar denir. Kurgusal yani hayal ürünü olan ifadelerde olağanüstü olaylara ve varlıklara yer verilir. Bu tür ifadeler çoğunlukla masal, destan ve efsane gibi türlerde karşımıza çıkar.

Kurgusal (Hayal Ürünü) İfadelere Örnekler

-Kar taneleri adeta birbiriyle dans edercesine yere düşüyordu.

-Güneş bugün gülen yüzünü göstermiş, adeta etrafa neşe saçıyordu.

-Bugün ormana kimse gelmeyince tavşanların ve ağaçların canı çok sıkılmış.

-Bugünlerde bulutlar insanlara dargın gibi...

-Aklı ermeden çiçek açan ağaçlar sonra çok pişman olmuş.


Örnek Soru: Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kurgusal ifadeye yer verilmemiştir?

A) Bulutlar toplanmış, insanlığın haline ağlıyorlardı.

B) Derin bir uykunun ardından aceleyle yerinden kalktı toprak.

C) Küçük çam ağacı, ormandaki dostlarını göremeyince içine kapanıp ağladı.

D) Yaşlı adam, yağmura aldırmadan balık tutmaya devam etti.

Çözüm: A seçeneğinde “bulutların toplanıp ağlaması”, B seçeneğinde “toprağın uykudan sonra aceleyle yerinden kalkması” C seçeneğinde “Küçük çam ağacının içine kapanıp ağlaması” kurgusal yani hayal ürünü olan ifadelerdir. D seçeneğinde ise herhangi bir kurgusal ifadeye yer verilmemiştir.    Cevap: D

 

 


 

28 Aralık 2021 Salı

Duygusal İfadeler- Duygu Bildiren İfadeler


İnsan duygusal bir varlıktır ve bu duygularını günlük hayat içinde yoğun bir şekilde dile getirir. Bu yazımızda sizlere Türkçe dersi 5. sınıf müfredatında yer alan “duygusal ifadeler/duygu bildiren ifadeler” konusunu anlatacağız.

Korku, sevinç, acıma, merhamet, üzüntü, öfke gibi duyguları dile getiren cümlelere duygusal ifadeler ya da duygu bildiren ifadeler denir.

Duygusal İfadeler Örnekler:

-Zavallı köpeğin o hâline içim parçalandı. (üzülme)

-Dayımın geldiğini görünce eteklerim zil çaldı. (sevinme)

-Toplantıya geç kalınca oldukça telaşlandım. (telaş/endişe)

-Kardeşimi asker üniformasıyla görmek beni çok gururlandırdı.

-Aramız bozulacak, her şey tersine dönecek diye çok korkuyorum.

-En yakın arkadaşımın içler acısı halini görünce içim sızladı. (üzülme)

-Zavallı kedi bu kış kıyamette dışarıda kalmış. (Acıma, merhamet)

-Hayret, bu ödevi sen yaptın demek! (şaşırma)

-Sabah erkenden kalkıp karşıladığımız o eski bayramları şimdi arar oldum. (özlem)

-Eski mahallem burnumda tütüyor. (özlem)

-Yaşasın, yarın pikniğe gidiyoruz! (sevinme)

-Zavallı adam, çocuklarını okutabilmek için ne eziyetler çekti. (acıma, merhamet)

-Acaba başına kötü bir şey mi geldi? (endişe)

-Günlerdir emek verdiğim yazı dergide yayımlanınca sevinçten havalara uçtum. (sevinme)

Örnek Soru:

Aşağıdaki cümlelerden hangisi duygusal ifade değildir?

A) Onun bu umursamaz tavırları beni çileden çıkarıyor.

B) Kadıncağızın evini görünce yüreğim sızladı.

C) Onun bu son hareketi karşısında küplere bindim.

D) Hafif bir rüzgâr eşliğinde sabah yürüyüşü yapıyorum.

Çözüm: A seçeneğinde “çileden çıkarıyor” ifadesi “kızma” duygusunu, B seçeneğinde “yüreğim sızladı” ifadesi “üzülme” duygusunu, C seçeneğinde “küplere binmek” ifadesi “öfke” duygusunu bildirirken, D seçeneğinde herhangi bir duyguya yer verilmemiştir.    Cevap: D 


 

27 Aralık 2021 Pazartesi

Neden-Sonuç, Amaç-Sonuç, Koşul-Sonuç Cümleleri


1)Neden-Sonuç (Sebep-Sonuç) Cümleleri

Eylemin hangi nedenle, hangi gerekçeyle yapıldığını bildiren cümlelerdir. Neden-sonuç cümlelerini tespit etmek için “Neden/Niçin?” sorusunu sorarız.

Neden-Sonuç Cümleleri Örnekler

-Uzun süredir yürüdüğü için ayakları ağrımaya başladı.

(Neden ayakları ağrımaya başladı? –Uzun süredir yürüdüğü için)

-Temelim zayıf olduğu için matematik dersinde başarılı olamıyorum.

(Matematik dersinde neden başarılı olamıyorum? – Temelim zayıf olduğu için)

Dişim sürekli ağrıdığı için yazılı kağıdına odaklanamıyordum.

(Yazılı kağıdına niçin odaklanamıyordum? - Dişim ağrıdığı için)

 

2) Amaç-Sonuç Cümleleri

Eylemin hangi amaçla yapıldığını bildiren cümlelerdir. Amaç-sonuç cümlelerini bulmak için “hangi amaçla?” sorusunu sorarız.

Amaç-Sonuç Cümleleri Örnekler

-Konuyu tüm ayrıntılarıyla öğrenebilmek için öğretmenine sorular soruyordu.

(Öğretmenine hangi amaçla sorular soruyordu? – Konuyu tüm ayrıntılarıyla öğrenebilmek amacıyla)

-Daha sonra kitabını almak üzere çantasına uzandı.

(Hangi amaçla çantasına uzandı? – Kitabını almak amacıyla)

-Dinlenmek için apartmanın merdivenlerine oturdu.

(Hangi amaçla apartmanın merdivenlerine oturdu? – Dinlenmek amacıyla)

NOT: Neden-sonuç cümleleri ile amaç-sonuç cümlelerini birbirinden ayırmanın iki yolu vardır. Bunlardan birincisi “için, üzere” gibi sözcüklerin yerine “amacıyla” sözcüğünü getirmektir. “İçin, üzere” gibi sözcüklerin yerine “amacıyla” sözcüğünü getirdiğimizde cümlede anlam bozuluyorsa o cümle neden-sonuç cümlesi; bozulmuyorsa o cümle amaç-sonuç cümlesidir. Bu cümleleri karıştırmamak için ikinci püf noktası da şudur: Neden-sonuç cümlelerinde neden kısmı gerçekleşmiştir ancak amaç-sonuç cümlelerinde amaç kısmı henüz gerçekleşmemiştir.

Örnek:

-Sular kesildiği için bulaşıkları yıkayamamış. (Gerçekleşmiştir. Bu nedenle bu cümle neden-sonuç cümlesidir.)

-Fransızca öğrenmek için dil kursuna yazılmış. (Gerçekleşmemiştir. Bu nedenle bu cümle amaç-sonuç cümlesidir.)

 

3)Koşul-Sonuç Cümleleri

Bir eylemin gerçekleşmesinin başka bir eyleme bağlı olduğu cümlelere koşul-sonuç cümleleri denir. Türkçede koşul (şart) anlamı sağlayan ek “-sa,-se” ekidir.

Koşul-Sonuç Cümleleri Örnekler:

-Daha çok yolu vardı, böyle giderse başaramayacaklardı.

-Bu belgeyi imzalarsanız işleminizi tamamlayabiliriz.

-Pazar günü hava yağışlı olmazsa pikniğe gideriz.

Konuyla ilgili testimize BURADAN ulaşabilirsiniz. 

 

 

 

Abartılı Anlatım Nedir? Abartı Anlamı Taşıyan Cümleler


 Günlük hayatta kullandığımız ifadelere dikkat ettiyseniz bazı şeyleri ilginç kılmak, dikkat çekmek amacıyla abartarak anlatırız. Örneğin; ağır bir şey taşıdığımızda “kollarım koptu” deriz. Hasta olan birisi için “Ateşler içinde yanıyor.” tabirini kullanırız. Halbuki durum o seviyede değildir ama biz bazı durumları olduğundan fazla göstermeye çalışırız.

Biz bu yazımızda 5.sınıf müfredatında da yer alan "abartılı anlatım nedir?", abartılı anlatımla ilgili örnek cümleler" konusunu sizlere anlatmaya çalışacağız. 

Bir durumu, bir olayı olduğundan çok veya az göstererek anlatan cümlelere abartma cümleleri denir.

Abartılı Anlatımla İlgili Örnek Cümleler

-Öndeki araba kaplumbağa kadar yavaş gittiği için toplantıya yetişemedik. (Koyu yazılan ifadeyle arabanın yavaş olması abartılmış.)

-Bu kadar insanı el kadar yere nasıl sığdıracağız? (Koyu yazılan ifadeyle yerin küçüklüğü abartılmış.)

-Babası öldükten sonra zavallı çocuk adeta dünyayı sırtında taşıyordu. (Koyu yazılan ifadeyle çocuğun çektiği zorluklar, yaşadığı sıkıntılar abartılarak anlatılmış.)

-Zavallı çocuğun burnundan oluk gibi kan akıyordu.

-İçine bir kıvılcım düşer sonra o kıvılcım büyüyerek içinde volkan oluşturup patlar.

-Parmak kadar boyuna bakmadan giriştiği işlere bak!

-Öyle bir bağırdı ki sesi uzaydan duyulmuştur.

-Fuarda öyle bir kalabalık vardı ki iğne atsan yere düşmezdi.

-Öyle bir bakışı vardı ki ovaları tutuşturur, karları eritirdi.

Yukarıdaki cümlelerde koyu yazılan ifadeler cümleye abartma anlamı katan ifadelerdir.

Örnek Soru:

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde abartma anlamı yoktur?

A) Ölü indirmede gökler ölü püskürmede yer

B) Şüheda fışkıracak toprağı sıksan şüheda!

C) Beklediğimiz haber gelince çok sevindik.

D) Onu görünce kalbim durur, nefes bile alamam.

Çözüm: A, B ve D seçeneklerinde durumlar olduğundan fazla gösterilerek abartılı anlatıma başvurulmuştur. C seçeneğinde ise herhangi bir abartılı durum yoktur.    Cevap:C

23 Aralık 2021 Perşembe

Noktanın Kullanıldığı Yerler ve Örnekler


Bu yazımızda noktanın (.) kullanıldığı yerlerden ve noktanın kullanım örneklerinden söz edeceğiz.

Nokta İşaretinin Kullanıldığı Yerler ve Örnekler 

1.Soru anlamı taşımayan, içinde korku, heyecan, şaşırma vb. duygular barındırmayan, tamamlanmış cümlelerin sonuna konur.

Örnek: Adam, yüzünde alaycı bir gülümsemeyle kitaba uzandı.

Görüldüğü gibi bu cümle, soru anlamı taşımayan, içinde korku, heyecan, şaşırma vb. duygular barındırmayan, tamamlanmış bir cümledir. Bu nedenle bu cümlenin sonunda nokta kullanılmıştır.

 

2.Bazı kısaltmaların sonuna konur.

Örnek: Prof. (profesör), Dr. (doktor), Cad. (Cadde), Yrd. Doç. (yardımcı doçent)

 

3.Sayılardan sonra sıra bildirmek için konur.

Örnek: - Onlar 5. katta oturuyorlar. (Beşinci kat)

-XX. yüzyıl, 13. Cadde, 245. Sokak, II. Mehmet

 

4. Bir yazının maddelerini gösteren rakam ya da harflerden sonra konur.

Örnek:

1.                  I.             A.            a.

2.                  II.            B.            b.

 

5. Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı gösteren sayıları ayırmak için konur.

Örnek: Cumhuriyet 29.10.1923 tarihinde ilan edildi.

TBMM 23.04.1920 tarihinde açıldı.

UYARI: Tarihlerde ay adları yazıyla yazılırken ay adlarından önce ve sonra nokta kullanılmaz. Yazım şu şekilde olur:

29 Ekim 1923,  23 Nisan 1920 vb.

 

6. Saat ve dakika gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur.

Örnek: Bugünkü toplantı 17.30’da başlayacak.

Otobüsün 12.15’te kalkacağı açıklandı.

 

7. Kitap, dergi gibi eserlerin künyelerinin sonuna konur.

Örnek: Mustafa Kutlu, Mavi Kuş, Dergah Yayınları, İstanbul, 2013.

 

8. Dört ve dörtten çok rakamlı sayıların sondan sayılması suretiyle üçlü gruplara ayrılarak yazıldığında araya nokta konur.

Örnek: 123.962,  27.512.348 vb. (Görüldüğü gibi sondan sayılarak üçlü gruplara ayrılmış ve aralarda nokta kullanılmıştır.)

 

9. Genel Ağ (internet, Web) adreslerinde kullanılır.

Örnek: www.egitimantolojisi.com 

 

10. Matematikte çarpma işareti yerine kullanılır.

Örnek: 8x5=40                   13x4=52

            8.5=40                    13.4=52

 

UYARI: Rakamlar bazen virgülle veya çizgiyle ayrılmak suretiyle arka arkaya sıralanarak yazılırlar. Bu şekilde yazılan rakamlardan yalnızca sonuncu rakamdan sonra nokta konur.

Örnek: - 5,6 ve 8. maddeler

XIII-XV. yüzyıllar arasında vb. 


 

21 Aralık 2021 Salı

Öznel ve Nesnel Anlamlı Cümleler


Cümleler ifade ettiği düşüncelerin özelliklerine göre öznel anlamlı cümleler ve nesnel anlamlı cümleler olmak üzere ikiye ayrılır. Biz bu yazımızda öznel anlamlı ve nesnel anlamlı cümleleri açıklayıp bu konuya dair örnekler sunacağız.

Öznel Anlam Nedir? Öznel Anlamlı Cümleler

Söyleyenin kişisel beğenisini, duygu ve düşüncelerini içeren, ifade edilen duyguların, beğenilerin ve düşüncelerin kişiden kişiye göre değiştiği cümlelere öznel anlamlı cümleler denir. Öznel yargılı cümleler, “Bence, bana göre...” anlamı taşıyan cümlelerdir.

Örnek: Antalya ülkemizin en güzel şehridir.

Bu cümledeki “en güzel” ifadesi öznel bir ifadedir ve bu kişiden kişiye değişir. Başkasına göre ülkemizin en güzel şehri başka bir şehir olabilir.

-Yaz mevsiminde en iyi dinlenme yöntemi deniz kıyısında yürümektir.

Bu cümlede “en iyi” ifadesi öznel bir ifadedir ve bu durum da kişiden kişiye göre değişebilir. Başkasına göre yaz mevsiminde en iyi dinlenme yöntemi denizde yüzmek veya başka bir faaliyet olabilir.

Diğer Örnekler:

-Özellikle bu mevsimde yapılan yürüyüşlerin tadına doyulmuyor.

-Ünlü sanatçı, kıyafetiyle herkesin gözlerini kamaştırdı.

-Deniz kenarında yürüyüş yapmak insana bambaşka dünyaların kapılarını açıyor.

Yukarıdaki cümleler kişisel beğenileri ve düşünceleri içerdiği için öznel anlamlı cümlelerdir.

 

2) Nesnel Anlam Nedir? Nesnel Anlamlı Cümleler

Söyleyenin kişisel beğenisini, duygu ve düşüncelerini içermeyen, dile getirilen yargıların kişiden kişiye göre değişmediği cümlelere nesnel anlamlı cümleler denir. Nesnel yargılı cümlelerde dile getirilen yargılar herkesçe kabul görmüş, kanıtlanabilir yargılardır.

Örnek: Cumhuriyetin ilanından sonra siyasal gelişmelerin yanı sıra kültürel faaliyetlerle de ilgilenilmiştir.

Yukarıdaki cümle kişisel duygu ve düşünce içermeyen, kişiden kişiye göre değişmeyen, kanıtlanabilir ve herkesçe kabul görmüş bir yargı içerdiği için nesnel anlamlı cümledir.

Diğer Örnekler:

-Yazarın son romanı üç yüz sayfadan oluşuyor.

-“Küçük Ağa” romanı Tarık Buğra tarafından yazılmıştır.

-Yazar, son kitabında kalabalıklar içinde yalnız kalan bir aydının öyküsünü anlatıyor.

Yukarıdaki cümleler kişisel duygu ve düşünce içermeyen, kişiden kişiye göre değişmeyen, kanıtlanabilir yargılar olduğu için nesnel anlamlıdır. 

Örnek Sorular: 

1) Aşağıdaki cümlelerin hangisi öznel anlamlıdır?

A) Hareket edebilmemiz için beynimiz, sinir hücrelerimiz, kaslarımız ve kemiklerimiz hep birlikte çalışır. 

B) Canberra, altmış yıl önce kurulmuş bir kent. 

C) Hareket edeceğimiz zaman beynimizden kaslarımıza sinir hücrelerimiz aracılığıyla uyarılar gönderilir.

D) Edebiyatımızın deneme türüne olan uzaklığı büyük bir eksiklik gibi gözüküyor. 

Çözüm: A, B ve C seçenekleri herkesçe kabul görmüş kanıtlanabilir yargılar olduğu için nesnel anlamlıdır. D seçeneğinde ise kişisel bir görüş dile getirilmiştir ve bu seçenek öznel anlamlıdır.   Cevap: D


2) Aşağıdaki cümlelerden hangisi nesnel anlamlıdır? 

A) İnsan kitap okumadığı her an kendini ziyanda hisseder. 

B) Sinir hücrelerimiz aracılığıyla gönderilen uyarılar sayesinde kaslarımız harekete geçer. 

C) Dünyanın en zor hissi; kendini ait hissetmediğin bir yerde bulunma zorunluluğudur. 

D) Unutmayın ki insana yaşama sevinci, neşesi katan sadece iyimser insanlardır. 

Çözüm: A, C ve D seçeneklerindeki yargılar kişisel görüşleri içerir ve bu görüşler kişiden kişiye göre değişebilir.  B seçeneğindeki ifade ise herkesçe kabul görmüş, kişiden kişiye göre değişmeyen kanıtlanabilir bir yargıdır ve o yüzden nesnel anlamlıdır.  Cevap: B


Konuyla ilgili birinci testimize BURADAN ulaşabilirsiniz. 

Konuyla ilgili ikinci testimize BURADAN ulaşabilirsiniz. 

20 Aralık 2021 Pazartesi

Fiilde Kip-Haber-Dilek Kipleri


Bu yazımızda sizlere  “Fiilde Kip: Haber Kipleri-Dilek Kipleri” konusunu anlatacağız. Ancak konumuza geçmeden önce “çekimli fiil” konusunu ele almamızda fayda var.

  Çekimli Fiil Nedir?

Çekimli fiil, belirli bir zamanı ve dileği, kişi (şahıs) ekleriyle gösteren eklerdir.

Örnek: oku-du-m

“okudum” fiili çekimli bir fiildir.

Oku: fiil kökü

-du: görülen (bilinen) geçmiş zaman eki

-m: 1. tekil (şahıs) eki

1.Fiillerde Kip

Fiiller, zaman ve anlam özelliklerine göre çeşitli ekler alır ve bu eklerle değişik biçimlerde kullanılırlar. Bu ekler kimi zaman zorunluluk bildirir kimi zaman da eylemin gerçekleşip gerçekleşmediğini bildirir. İşte biz bu eklerin kullanılış biçimlerinin her birine kip deriz.

Türkçede kipler, haber ve dilek kipleri olmak üzere ikiye ayrılır.

1.1. Haber (Bildirme) Kipi Ekleri

Haber kipleri, zaman anlamı taşıyan kipler olup, fiilin geçmişte yapıldığını, yapılmakta olduğunu, her zaman düzenli olarak yapıldığını veya henüz gerçekleşmemiş olduğunu belirten kiplerdir. Türkçemizde dört temel zaman vardır. Bunları şöyle sıralayabiliriz:

1.1.1.Geçmiş Zaman (-dı, - di, - mış, - miş)

Eylemin geçmişte yapıldığını bildirir. Geçmiş zaman ikiye ayrılır:


a) Görülen (Bilinen) Geçmiş Zaman

Görülen ve bilinen, geçmişe ait bir eylemin anlatılmasında kullanılır. “-dı, - di, - du, - dü” ekleriyle yapılır.

Örnekler:

Hepsinin yüzünde büyük bir hayal kırıklığı belirdi.

Salgın hastalıkla ilgili günlük veriler akşam açıklan.

Başka bir şey duymamak için başını yastığın altına soktu.


b) Duyulan (Öğrenilen) Geçmiş Zaman

Görmediğimiz, başkasından duyduğumuz, geçmişe ait bir eylemin anlatılmasında kullanılır. “-mış, - miş, - muş, - müş” ekleriyle yapılır.

Örnekler:

İki hafta önce Ankara’dan dönüş yapmış.

Gece tam bu bölgede kaza olmuş.

Ablasını görünce hıçkıra hıçkıra ağlamaya başlamış.

 

1.1.2.Şimdiki Zaman

Henüz tamamlanmamış yapılmakta olan eylemin anlatılmasında kullanılır. “-yor” ekiyle yapılır.

Örnekler:

Kitap okurken kendimi rahat hissediyorum.

Mutfakta bulaşıkları yıkıyor.

Yarın sınavı olduğu için sabahtan beri ders çalışıyor.

 

1.1.3.Gelecek Zaman

Gerçekleşmemiş, ileri bir tarihte gerçekleşecek bir eylemin anlatılmasında kullanılır. “-acak, - ecek” ekleriyle yapılır.

Örnekler:

Uçak iki saat sonra kalkacak.

Raporu gelecek hafta kurula sunacağız.

Taraflar bir ay sonra mahkemeye çıkacak.

 

1.1.4.Geniş Zaman

Eylemin her zaman düzenli olarak yapıldığının bildirilmesinde kullanılır. “-r, - ar, - er, - ır, - ir, - ur, - ür” ekleriyle yapılır.

Örnekler:

O, kahvaltısını bitirdikten sonra gazete okur.

Ahmet her akşam soru çözer.

Sonbahar geldiğinde içimi nedensiz bir hüzün kaplar.

 

1.2.Dilek Kipi Ekleri

Zaman anlamı taşımayan, bir dileği veya tasarlanan bir eylemi bildiren kiplere dilek kipi denir. Dilek kiplerini dört başlık altında inceleyebiliriz.

1.2.1. Gereklilik Kipi

Adından da anlaşılabileceği gibi eylemin yapılmasının zorunlu olduğunu belirten kiptir. “-meli, - malı” ekleriyle yapılır.

Örnekler:

Yaşın ilerledi, artık sağlığına dikkat etmelisin.

İşleminizi yapabilmemiz için bu formu doldurmalısınız.

Havalar iyice soğumadan bu odunları kırmalıyız.

 

1.2.2 İstek Kipi

Cümleye istek, dilek anlamı katan bu kip “-e, - a” ekleriyle yapılır. Cümlede ise “-alım, - elim, - ayım, - eyim” şeklinde karşımıza çıkar.

Örnekler:

Bugün eve erken gideyim.

Hafta sonu dedemlerde kalayım.

Bu gece film izleyelim.

 

1.2.3. Koşul (Şart) Kipi

Bir eylemin başka bir eyleme bağlı olarak gerçekleşeceğini bildiren kipe koşul (şart) kipi denir. “-se, - sa” ekleriyle yapılır.

Örnekler:

Düzenli ders çalışırsan notların kesinlikle yükselir.

Ödevlerini yaparsan oyun oynamana izin verebilirim.

Yediklerine dikkat edersen hazımsızlık yaşamazsın.

 

1.2.4. Emir Kipi

Eki olmayan ve eylemin yapılması gerektiğini emir şeklinde bildiren kiptir. Kişi ekleriyle çekimlenen bu kipte birinci tekil ve birinci çoğul kişi ekinin emir çekimi yoktur.

Örnekler:

Oradaki kitabı buraya getir.

Ben gidiyorum, sen de odanı topla.

Bakkaldan ekmek al.

 

 


 

16 Aralık 2021 Perşembe

Nicel Anlam ve Nitel Anlam Nedir?


Sizlere bu yazımızda "Sözcükte Anlam" başlığı altında incelenen "Nicel Anlam" ve "Nitel Anlam" konusunu anlatacağız.

Nicel Anlam Nedir? Nicel Anlamlı Sözcükler

Varlıkların, kavramların azalıp çoğalabilen, sayılabilen, ölçülebilen özelliklerini bildiren sözcüklere nicel anlamlı sözcükler denir. Ağırlık, uzunluk, kısalık, mesafe gibi ölçülebilirliği belirten ifadeler nicel anlamla ilgilidir.

 

Nicel Anlam Örnekler:

Yüksek binaların arasında sıkışıp kalmışız.

(Binaların yüksekliği ölçülebileceği için “yüksek” sözcüğü nicel anlamlı sözcüktür.)

Geniş bir bahçeleri vardı.

(Bahçenin genişliği ölçülebileceği için “geniş” sözcüğü nicel anlamlıdır.)

Uzun boylu bir adam sokağın başında bekliyordu.

(Boyun uzunluğu ölçülebildiği için “uzun” sözcüğü nicel anlamlıdır.)

 

Nitel Anlam Nedir? Nitel Anlamlı Sözcükler

Nitel anlamlı sözcükler, varlıkların ölçülemeyen ve sayılamayan özelliklerini ifade eden sözcüklerdir. Bu sözcükler varlıkların niteliğini başka bir deyişle nasıl olduklarını bildiren sözcüklerdir.

 

Nitel Anlam Örnekler:

Çocuk, neşeli tavırlarıyla dikkat çekiyordu.

Son derece cömert bir insandı.

İnsanlara soğuk davranman bence doğru değil.

Rahat tavırlarıyla dikkat çeken geniş bir insandı.

 

Yukarıdaki altı çizili sözcükler varlıkların niteliğini belirten sözcüklerdir ve varlıkların ölçülemeyen ve sayılamayan özelliklerini ifade eder. Örneğin; bir insanın cömertliği ölçülemez ve sayılamaz. Bu nedenle bu sözcük nitel anlamlı bir sözcüktür. 


 

14 Aralık 2021 Salı

Eş Anlamlı, Zıt Anlamlı, Yakın Anlamlı Sözcükler Konu Anlatımı

 


Bu yazımızda sizlere eş anlamlı sözcükler, zıt anlamlı sözcükler ve yakın anlamlı sözcüklerden söz edeceğiz.

Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler

Yazılışları ve okunuşları farklı olmasına rağmen aynı anlamı taşıyan ve birbirlerinin yerine kullanılabilen sözcüklere eş anlamlı sözcükler denir.

Örnek: Gayretini takdir ediyorum.

Çabanı takdir ediyorum.

Yukarıdaki örnekte “gayret” ve “çaba” sözcükleri yazılışları ve okunuşları farklı olmasına rağmen aynı anlamı taşırlar ve birbirlerinin yerine kullanılabilirler.

Bazı Eş Anlamlı Sözcükler:

al-kırmızı

kara-siyah

ak-beyaz

yanıt-cevap

güz-sonbahar

anı-hatıra

gizem-sır

öykü-hikaye

yel-rüzgâr

yüzyıl-asır

lisan-dil

barış-sulh

savaş-harp

ikaz-uyarı

 

Zıt (Karşıt) Anlamlı Sözcükler

Anlamca birbirinin karşıtı olan sözcüklere zıt anlamlı sözcükler denir.

Bazı Zıt Anlamlı Sözcükler:

kalın-ince

kısa-uzun

bayat-taze

sıcak-soğuk

korkak-cesur

zengin-fakir

uzak-yakın

gece-gündüz

ağır-hafif

şişman-zayıf

güzel-çirkin

yukarı-aşağı

tembel-çalışkan

cimri-cömert

savaş-barış

 

NOT: Bir sözcüğün olumsuzu, o sözcüğün zıt anlamlısı değildir.

Örnek: “gitmek” sözcüğünün zıt anlamlısı “gitmemek” değildir.

“kalmak” sözcüğünün zıt anlamlısı “kalmamak” değildir.

 

Yakın Anlamlı Sözcükler

Yazılışı ve okunuşu farklı olan, eş anlamlı gibi gözükse de birbirinin yerini tutmayan, aralarında anlam farkı bulunan sözcüklere yakın anlamlı sözcükler denir. Yakın anlamlı sözcükler eş anlamlı sözcüklerle karıştırılmamalıdır.

Bazı Yakın Anlamlı Sözcükler:

tanıdık-bildik

saçmak-dağıtmak

dost-arkadaş

tutmak-yakalamak

bakmak-seyretmek

donmak-üşümek

doğru-dürüst

kırılmak-darılmak

yalan-yanlış 


Örnek Sorular: 

1) 5. sınıf öğrencisi Nisa, aşağıya bazı sözcüklerin eş anlamlılarını yazmıştır. Nisa yazdığı bu sözcük çiftlerinin hangisinde yanlışlık yapmıştır? 

A) yüce-ulu          B) tür-çeşit             C) pay-hisse             D) gece-gündüz

Çözüm: A, B ve C seçeneklerinde verilen sözcükler eş anlamlıyken, D seçeneğindeki sözcükler zıt anlamlıdır.   Cevap: D 


2) "çürük-sağlam" sözcükleri arasındaki anlam ilişkisi aşağıdakilerin hangisinde yoktur?

A) sert-yumuşak          B) donmak-üşümek            C) cimri-cömert          D) sığ-derin 

Çözüm: "çürük-sağlam" sözcükleri arasında zıt anlamlılık ilişkisi vardır. Soruda bizden bu sözcükler arasında bulunan anlam ilişkisinin hangisinde olduğu sorulmaktadır. A,C ve D seçeneklerindeki sözcükler zıt anlamlıyken, B seçeneğindeki sözcükler yakın anlamlıdır.     Cevap: B 

Konuyla ilgili testimize BURADAN ulaşabilirsiniz. 

22 Kasım 2021 Pazartesi

Sözcükte Anlam (Sözcükte Anlam Özellikleri)

 

Sözcükte Anlam

Sözcükte Anlam Türkçe dersinde 5,6,7 ve 8. sınıf düzeylerinde işlenen kapsamı çok geniş bir konudur. Biz bu yazımızda "Sözcükte Anlam Özellikleri" konusunu ele alacağız. 

Sözcükler anlam özelliklerine göre;

1) Gerçek Anlam (Temel Anlam 
2) Mecaz Anlam 
3) Terim Anlam 

olmak üzere üç başlık altında incelenir. 

1) Gerçek Anlam (Temel Anlam) 

Bir sözcüğün akla gelen ilk anlamına ya da sözlükteki birinci anlamına gerçek anlam (temel anlam) denir. Örneğin "ateş" dendiğinde akla gelen ilk anlam o sözcüğün gerçek anlamıdır. 

Örnek: İpi keserken oldukça zorlandı. 

"kesmek" sözcüğünün sözlükteki ilk anlamı "bıçak, makas vb. bir araçla bir şeyi ikiye ayırmak, parçalamak, doğramak"tır. Yani "kesmek" sözcüğünün gerçek anlamı budur. Yukarıdaki cümlede de sözcük bu anlamıyla kullanılmıştır. 

Diğer Örnekler: 

Işık çok rahatsız ediyor, perdeyi çeker misiniz? 
Evin yolunu kaybeden çocuk oldukça tedirgindi. 
Masanın üzerinde boş bir kalem kutusu vardı. 
Gömleğindeki mürekkep lekesi dikkatimi çekmişti. 

Yukarıdaki cümlelerde yer alan altı çizili sözcükler gerçek anlamda kullanılmıştır. 

2) Mecaz Anlam 

Bir sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlamlara mecaz anlam denir. 

Örnek: Bu sıcak karşılamanın üzerimdeki olumlu tesirini anlatamam. 

Bu cümlede "sıcak" sözcüğü "içten/samimi" anlamına gelecek şekilde kullanılmıştır. Bu nedenle bu sözcük mecaz anlamlıdır. 

Diğer Örnekler: 

Kürsüdeki adam ateşli konuşmasıyla dikkat çekmişti. 
Bu boş sözler artık bıkkınlık vermeye başladı. 
Geçmişinde leke olmayan dürüst bir insandır kendisi. 
Yaşadığımız bu olay adeta karanlık günlerin habercisiydi. 

Yukarıdaki cümlelerde yer alan altı çizili sözcükler mecaz anlamda kullanılmıştır. 

3) Terim Anlam 

Bilim, sanat, spor ve meslek alanlarına ilişkin kavramları karşılayan sözcüklere terim anlamlı sözcükler denir. 

Örnekler: 

-"Penaltı, korner, gol, taç, ofsayt" sözcükleri futbolla ilgili,
-"Perde, oyun, sahne, dekor, skeç" sözcükleri tiyatroyla ilgili,
-"Nota, beste, akort" sözcükleri müzikle ilgili, 
-"Sözcük, ek, kök, sıfat, zamir" sözcükleri dil bilgisiyle ilgili, 
-"Gezegen, uydu, galaksi" sözcükleri gökbilimle ilgili 

terimlerdir. 

Diğer Örnekler: 

Üslü sayıları tam olarak anlayamadım. (Matematik terimi)
Birçok filmde tehlikeli sahnelerde dublörler görev yapar.  (Sinema terimi)
Dedemin tansiyonu kısa bir süre sonra normale döndü.  (Tıp terimi) 

Örnek Sorular

1)Aşağıdaki cümlelerin hangisinde mecaz anlamlı sözcüğe yer verilmemiştir

A) Tüm derdimi döküp anlatacağım birine ihtiyacım var. 
B) İnce düşünceli insanlara karşı zaafım var. 
C) Arkadaşıma kolay bir soru sordum. 
D) Çok çabuk öfkelense de öfkesi bir anda sönüverirdi. 

Çözüm: A seçeneğinde "döküp", B seçeneğinde "ince", D seçeneğinde "sönüverirdi" sözcükleri mecaz anlamda kullanılmıştır. C seçeneğinde ise mecaz anlamlı sözcüğe yer verilmemiştir.  CEVAP: C


2) Aşağıdaki cümlelerin hangisinde terim anlamlı sözcük vardır? 

A) Tatlı bir rüzgâr eşliğinde yürüyorduk. 
B) Yaşadığı sorun onun derin düşüncelere dalmasına sebep oluyordu. 
C) Matematiği sevmeme rağmen yine de başarılı olamıyordum. 
D) Yayılan virüs insanları paniğe sevk etmişti. 

Çözüm: D seçeneğinde yer alan "virüs" sözcüğü fen bilimleri terimidir. CEVAP: D


Bu konuyla ilgili birinci konu testine BURADAN ulaşabilirsiniz. 

Bu konuyla ilgili ikinci konu testine BURADAN ulaşabilirsiniz. 

Diğer testlere de aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz. 








26 Mayıs 2021 Çarşamba

LGS Öncesi Son Tavsiyeler

 

                                                 Foto Kaynak: www.pexels.com

Değerli okurlarımız, hepimizin de bildiği gibi sınav süreçleri oldukça zor ve sancılıdır. Sabır, irade ve düzenli çalışma gerektirir. Sınavlara hazırlanırken tüm süreç önemlidir ancak sınavların yaklaştığı süreç daha da önemlidir. Çünkü sınava bir ay kala ya da daha az süre kala öğrencilerin daha çok stresli olduğu anlardır. Biz de bunun bilincinde olarak "LGS Öncesi Son Tavsiyeler" adlı yazımızda  LGS'ye günler kala neler yapılması gerektiğini anlattık. Ayrıca sınav sırasında öğrencilerin neler yapmaları gerektiğinden de bahsettik.

Öncelikle öğrenciler sınava günler kala yeni bir konu öğrenmek için gayret göstermemeli. İçinde bulunduğumuz süreç yeni konu öğrenme süreci değil deneme sınavı çözme sürecidir. Deneme sınavları ise rastgele değil belli bir stratejiye göre çözülmeli. Deneme sınavları çözülüp bitirildikten sonra sorular mutlaka analiz edilmeli ve yanlışlar tespit edilmelidir. Nerede, hangi konularda hatalar yapıldığına dair tespitler yapılmalı ve eksik noktaları tamamlayıcı çalışmalar yapılmalıdır. Örmeğin; hangi konuda hata yapıldıysa o konunun genel bir özetine göz atmakta fayda var.

Yazımızın başında da belirttiğimiz gibi sınav öncesi süreç öğrencilerin stres altında oldukları bir dönem... Bu stres hem öğrencinin kendisinden hem de velilerinden kaynaklanabiliyor. Kimi öğrenciler başaramama kaygısı nedeniyle kimileri de ailelerinden gelen baskılar nedeniyle stres yaşayabiliyorlar. LGS'ye az bir süre kala moral ve motivasyonun yüksek düzeyde tutulması oldukça önemli. Tam da bu konuda velilere büyük görev düşmekte. Velilerin çocuklarıyla konuşurken oldukça dikkatli olmaları ve sınavı ölüm-kalım meselesi haline getirmemeleri öğrencinin üzerindeki baskıyı azaltacaktır.

LGS öncesi süreç için bir diğer önemli husus da beslenme ve uyku...Sınav öncesinde beslenme ve uyku düzenine dikkat edilmeli, sınava kadar bir biyolojik ritim tutturulmalıdır.

LGS öncesi son tavsiyeler konusunda sınava günler kala yeni bir konuya geçmenin verimli olmayacağını, bu süreçte deneme sınavlarının çözülmesinin daha faydalı olacağını belirtmiştik. Buna ek olarak konu ve ünitelerle ilgili çıkarılan özetlere, kitaplarda yer alan önemli bilgilere ve ipuçlarına hızlı bir şekilde göz atmak da faydalı olacaktır.

Zaman yönetimi, tüm konularda olduğu gibi LGS ve diğer sınavlarda da oldukça önemli bir yere sahiptir. Sınav sırasında öğrenciler soruları olabildiğince dikkatli okumalı, süreyi akıllı bir şekilde kullanmalı ve yapamadıkları sorularla gerektiğinden fazla zaman kaybetmemelidir. Öğrenci bir soruyu yapamadıysa o soruyla kesinlikle inatlaşmamalı, o soruyu boş bırakıp sınavın sonunda tekrar o soruya dönmelidir.

Öğrencilerin sınav sırasında heyecanlanmaları ise gayet doğal bir durum... Ancak burada önemli olan heyecanın kontrol altına alınması... LGS'de yaşanabilecek aşırı heyecanın önüne geçebilmek içinse yapılacak birkaç denemeyi sınavla aynı saatte olacak şekilde, olabildiğince sınav atmosferine uygun bir ortamda yapmak sınav sırasında yaşanabilecek aşırı heyecanı kademeli bir şekilde azaltabilir.

Değerli okurlarımız, öğrencilerimiz, çocuklarımız bu zorlu süreçte ellerinden geldiğince LGS'ye hazırlandılar, hazırlanmaya gayret gösterdiler. Başarı elbette önemlidir ama her sınavda olduğu gibi bu sınavdaki muhtemel bir başarısızlık da dünyanın sonu değildir. Bunun bilincinde olarak çocuklarımızla iletişim kuralım.



3 Mayıs 2021 Pazartesi

Türkçe Dersi-Haftalık Notlar-1

 

                                              Foto Kaynak:  https://www.pexels.com

Değerli okuyucularımız; bu içeriğimizde "haftanın sözü, sözcükleri, atasözü, deyimi, kuralı, yazarı ve şairi" başta olmak üzere sözcüklerin doğru yazımlarını gösteren "Doğru Yazalım" bölümüne yer vereceğiz. İçeriğimizin tüm öğretmenlerimize ve öğrencilerimize faydalı olması dileğiyle... 

(03.05.2021-09.05.2021)

Haftanın Sözü: İlim hazineye bedeldir; zira hazineyi sen muhafaza edersin, ilim ise seni muhafaza eder. (Nizamülmülk) 

 

 Haftanın Sözcükleri: 

✓Öykünmek: Birinin yaptığı gibi yapmak, birine veya bir şeye benzemeye çalışmak, taklit etmek. 

Mihnet: Sıkıntı. 

 

Haftanın Atasözü: 

✓Altın ateşte, insan mihnette belli olur: Altına benzeyen maddenin altın olup olmadığı ateşe dayanıklılık derecesi ile anlaşılabildiği gibi bir kişinin değeri de sıkıntılara katlanma yetisi ile ölçülür.  

 

Haftanın Deyimi: 

✓El emeği, göz nuru: Çoğunlukla insan eliyle üretilen, yapımı uzun zaman alan ve çok emek isteyen ürünler ve bu yolla yapılan işler.  

 Takip Önerileri: 

 https://twitter.com/turkceninderinl

https://www.facebook.com/turkceninderinliklerinde/ 


Doğru Yazalım: 

yanlız X              yalnız ✓

ata sözü X          atasözü ✓

 

Haftanın Kuralı:  Özel adlara getirilen iyelik, durum ve bildirme ekleri kesme işaretiyle ayrılır: 

Örnekler: Atatürk'üm, Türkiye'mizin, Refik Halit Karay'mış, Ahmet Cevat Emre'dir, Namık Kemal'se, Şinasi'yle, Alman'sınız, Kırgız'ım... (Kaynak: TDK)  

 

Haftanın Yazarı: 

Ahmet Hamdi Tanpınar: Öykü, roman, deneme, makale, gezi yazısı, şiir, edebiyat tarihi gibi alanlarda eserler veren, "Huzur, Mahur Beste, Saatleri Ayarlama Enstitüsü" gibi romanlarıyla edebiyatımızda yer edinen sanatçımızdır. 

Ahmet Hamdi Tanpınar ile ilgili ayrıntılı bilgiye BURADAN ulaşabilirsiniz.

 

Haftanın Şairi: 

Cahit Sıtkı Tarancı: Şiirlerinde yaşama sevinci ve ölüm temalarına yer veren ve "Otuz Beş Yaş" şiiriyle ünlenen ve özdeşleşen şairimiz.  

 

 

 


14 Ağustos 2020 Cuma

İstasyon Tekniği Nedir?


Öğretim sürecinde öğrencilerin düşünme becerilerini ve üretkenliklerini geliştirici bazı tekniklere yer verilir. Bu tekniklerden birisi de istasyon tekniğidir. Bu yazımızda istasyon tekniğini açıklayıp bu tekniğin yararlarını ve sınırlılıklarını anlatmaya çalışacağız.

Başlanmış bir işe katkı sunma ya da başlanmış bir işi bitirme amacı taşıyan istasyon tekniğinde her istasyon farklı bir etkinliği içerir. Sınıf gruplara ayrılarak istasyonlar oluşturulur ve istasyonlarda slogan yazma, makale ya da deneme yazma. şiir ya da öykü yazma, şarkı sözü yazma, afiş hazırlama, resim yapma vb. etkinlikler yapılır. İsterseniz bu tekniği örnek bir etkinlikle açıklayalım:

İstasyon Tekniği Örnek Etkinlik: 

Bir Türkçe öğretmeni, dersinde bilim ve teknolojiye yönelik bir metin işleyecektir. Öğretmen, bu kapsamda öğrencilerinin düşünme becerilerini ve üretme özelliklerini geliştirmek amacıyla bir etkinlik düzenlemeye karar verir. Etkinliğin başında öğretmen öğrencilerine "Teknolojinin yararları ve zararları nelerdir?" sorusunu sormuş ve öğrencilerinden bu soruya yönelik düşünmelerini istemiştir. Öğretmen daha sonra sınıfı dört gruba ayırmıştır. Birinci grup konuyla ilgili makale yazmış, ikinci grup öykü yazmış, üçüncü grup resim yapmış, dördüncü grup ise afiş hazırlamıştır. Gruplar verilen sürenin sonunda çalışmalarını kendi sıralarında bırakarak yer değiştirmişler ve çalışmalara birbirlerinin kaldığı yerden devam etmişlerdir. Çalışmanın sonunda ise daha önceden belirlenen istasyon şefleri ortaya konan ürünleri toplamışlar ve sınıfa sunmuşlardır. 

İstasyon tekniğinde gruplar oluşturulurken birbirlerinden farklı özelliklere sahip öğrencilerin bir araya getirilmesine dikkat edilmeli yani başka bir deyişle heterojen gruplar oluşturulmalıdır. İstasyonlardaki çalışma süreleri de çalışmanın konusuna, öğrencilerin seviyesine ve dersin süresine göre belirlenmelidir.

İstasyon Tekniğinin Yararları 

-Öğrenci merkezli bir teknik olduğu için öğrencilerin sürece aktif olarak katılmalarına olanak tanır.
-İstasyon tekniği, öğrencilerin becerilerini sergilemesine olanak tanıdığı için öğrencilerde bulunan özel yeteneklerin ortaya çıkarılmasına katkıda bulunur.
-Öğrenciler arasındaki iletişimi ve iş birliğini güçlendirir.
-Öğrencilerin düşünme becerilerini ve üretkenliklerini geliştirir. Ortaya bir ürün koyan öğrencilerin olumlu hisler geliştirmesini sağlar.
-Teknik, içerisinde ilgi çekici etkinlikleri barındırdığı için derse katılmak istemeyen öğrencilerin de sürece aktif katılımını sağlar.
-Öğrencilerin farklı zekâ alanlarını kullanmalarına olanak tanır.

İstasyon Tekniğinin Sınırlılıkları 

-Sınıfta gürültülü bir ortam oluşabileceği için etkinliği tüm sınıfa uygulamak mümkün olmayabilir.
-Gruplarda yer alan tüm öğrenciler ortaya konan ürünlere aynı derecede katkıda bulunamayabilir. Başka bir deyişle gruplardaki öğrencilerden bazıları süreçte pasif kalabilirler.

Değerli okurlarımız, bu yazımızda istasyon tekniğinin yararları ve sınırlılıkları üzerinde durup bu tekniği bir örnek durumla açıklamaya çalıştık. Başka bir yazımızda görüşmek üzere, hoşça kalın.





Popüler Yayınlar