5. Sınıf Türkçe Dersi 12 Soruluk Deneme Sınavı 3

 

1)Bir sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlama mecaz anlam denir. 

Aşağıdaki cümlelerde yer alan altı çizili sözcüklerden hangisi mecaz anlamda kullanılmıştır?

A) Fikirlerini açıkça dile getirmişti. 

B) Sıcak havanın etkisinden olacak ki başım dönmeye başladı. 

C) Keskin zekâsıyla herkesi kendine hayran bırakmıştı. 

D) Yemek lezzetliydi ama acısı da biraz fazlaydı. 

2)“yüzyıl-asır” sözcükleri arasındaki anlam ilişkisi aşağıdakilerden hangisinde yoktur? 

A) fayda-yarar       

B) eser – yapıt     

C) sıradan-normal      

D) okul-mektep 

3)Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zıt anlamlı sözcükler bir arada kullanılmıştır? 

A) Akılsız başın cezasını ayaklar çeker.

B) Alçak yerde yatma, sel alır; yüksek yerde yatma, yel alır.

C) Altın eşik, gümüş eşiğe muhtaç olur.

D) Horozu çok olan köyde sabah geç olur. 

4) Eserlerini yazarken kılı kırk yaran bir tavır takınan yazar, bu özelliği nedeniyle başarılı olmuştur. 

Yukarıdaki cümlede altı çizili deyimin anlamı aşağıdakilerden hangisidir? 

A) Sistemli çalışmak                                            

B) Düzenli çalışmak 

C) Titiz ve ayrıntılı bir biçimde çalışmak         

D) Gelişigüzel çalışmak 

5) Aşağıdaki atasözlerinden hangisi anlam yönüyle diğerlerinden farklıdır? 

A) Taşıma su ile değirmen dönmez. 

B) Emek olmadan yemek olmaz. 

C) İşleyen demir ışıldar. 

D) Zahmetsiz rahmet olmaz. 

6)(I) Ben, Doğu Anadolu'nun bir dağ köyünde doğdum. (II) Köyümüz başı karlı ve dumanlı bir dağın eteklerindedir. (III) Kışlarımız hep karlı geçer. (IV) Kısa süren yazımıza da doyum olmaz.

Numaralandırılmış ifadelerden hangisi kişisel düşünce içermektedir?

A) I.                 B) II             C) III.          D) IV

7) Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı vardır?

A) Başpınar Mahallesi, çocukluğumuzun geçtiği mahalledir.

B) Ofisi Karakaya Caddesi’nin hemen yakınındaymış.

C) Bu seneki şenlikler Yoncalı Köyü'nde gerçekleşecekmiş.

D) Ziyaret edilecekler listesinde Topkapı Sarayı da var.

8)Masada poğaçalar, börekler, kurabiyeler yenmesi için adeta sahiplerini bekliyordu. 

Yukarıdaki cümlede virgül işareti (,) aşağıdaki işlevlerinden hangisiyle kullanılmıştır? 

A) Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur. 

B) Anlamı güçlendirmek amacıyla tekrarlanan kelimeler arasına konur. 

C) Birbiri ardınca sıralanan eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırmak için konur. 

D) Hitap için kullanılan kelimelerden sonra konur. 

9)Aşağıdaki metinlerden hangisi tanıtma paragrafına örnek olamaz? 

A) Rafting, raft adı verilen botlarla (sallarla), debisi yüksek nehirlerde yapılan bir nehir sporudur. Raftingde asıl olan içinde bulunduğunuz raftı devirmeden, kürekle yönlendirerek kayalar ve engeller arasından geçirmektir.

B) Halay, kişilerin el ele, parmak parmağa veya omuz omuza geçerek yan yana dizilmeleriyle oynanır. Grubun sıranın sonunda bulunan bir lideri bulunur. Lider açıkta duran eliyle mendil tutar veya sallar. 

C) Basketbol, elle idare edilen bir topla oynanan popüler bir takım oyunu ve spor dalıdır. Profesyonel basketbolda beşer kişilik iki takım, yerden yüksekliği Avrupa standartlarına göre 3,05 metre olan ve pota adı verilen, yere paralel konumdaki bir çemberden topu geçirerek, rakibinden daha fazla sayı yapmak suretiyle, dört periyottan oluşan maçı kazanmaya çalışır.

D) Odanın kapısını açtım ve gizlice odaya girdim. Bu odaya girdiğimden kimsenin haberi olmamalıydı. Odada büyük bir sandık vardı. Usul usul yürüdüm ve sandığın yanına vardım. Sandığı açmam kolay oldu çünkü sandık kilitli değildi. Sandığın içinde çeşit çeşit kitap vardı. Hemen kitapları karıştırmaya başladım. Bir de karşıma ne çıksın? Çoktandır okumayı istediğim kitap... Aldım kitabı ve çıktım odadan. O kadar mutlu ve heyecanlıydım ki anlatamam. Hemen bu kitabı rahat rahat okuyacak bir yer aramaya başladım.

10) Aşağıdaki cümlelerden hangisi bir paragrafın giriş cümlesi olamaz?

A) Sağlıklı bir yaşam için dengeli beslenmek gerekir.

B) Aile, toplumun temel taşıdır.

C)  Toplumda bu davranışı doğru bulmayan birçok insan var.

D) Futbol, kitleleri peşinden sürükleyen heyecanlı bir spor dalıdır.

11) Aşağıdakilerden hangisi şiir türünün özelliklerinden değildir?

A) Dizelerden oluşur.

B) Dizelerin bir araya gelmesiyle dörtlükler oluşur.

C) Anlam bütünlüğüne sahip paragraflardan oluşur.

D) Ses benzerlikleri vardır.

12) Romanlarında yoğun bir Anadolu atmosferine yer veren Reşat Nuri bu atmosfer içinde yurt ve toplum gerçeklerine de yer vermiştir. Anadolu’nun yerli hayatını ve kişilerini ustaca yansıtan yazar aynı zamanda güçlü bir gözlemciydi. Reşat Nuri tüm bunları yaparken yer yer mizah ögelerinden de yararlanmıştır.

Yukarıdaki metinden aşağıdakilerden hangisini çıkaramayız?

A) Yazar eserlerini güldürü unsurlarından uzak kaleme almıştır.

B)Yazar, günlük hayatın gerçeklerine eserlerinde yer vermiştir.

C) Eserlerinde Anadolu’yu başarılı bir şekilde yansıtmıştır.

D) Yazar genel olarak gerçekçi bir yazardır. 

Cevap anahtarına BURADAN ulaşabilirsiniz. 

5. Sınıf Yeni Müfredat: Sayıların Yazımı

 1)Birden fazla kelimeden oluşan sayılar ayrı yazılır:

dört yüz, iki yüz elli dört, bin üç yüz elli dokuz vb. 

2) Dört veya daha çok basamaklı sayılar sondan sayılmak üzere üçlü gruplara ayrılarak yazılır ve aralarına nokta konur: 

2.550, 122.958, 53.250.928 vb. 

3. Sıra sayıları yazıyla ve rakamla gösterilebilir. Rakamla gösteril­mesi durumunda ya rakamdan sonra bir nokta konur ya da rakamdan sonra kesme işareti konularak derece gösteren ek yazılır:

12., 68., 25’inci, 76’ncı vb.

UYARI: Sıra sayıları ekle gösterildiklerinde rakamdan sonra sa­dece kesme işareti ve ek yazılır, ayrıca nokta konmaz: 

18.’inci değil 18’inci, 12.’nci değil 12’nci vb.

4) Üleştirme sayıları rakamla değil yazıyla belirtilir: 

3'er değil üçer, 7’şer değil yedişer, 100’er değil yüzer vb.

Örnek Soru:

Aşağıdakilerin hangisinde sayıların yazımıyla ilgili yanlışlık yapılmıştır? 

A) Toplantıya on yedi kişi katılmış. 

B) Derneğimizin bütçesi bu sene 42.500 liraymış. 

C) Ablamın yaptığı kekten hepimize 3'er dilim düştü. 

D) İş ilanına yüz elli iki kişi başvurmuş. 

ÇÖZÜM: Üleştirme sayıları rakamla değil yazıyla belirtilir. 

❌ 3'er 

✅ üçer 

Dolayısıyla doğru cevap C seçeneğidir. 

5. Sınıf Yeni Müfredat: Büyük Harflerin Kullanıldığı Yerler

Bu yazımızda 5.sınıf yeni müfredat konusu olan "Büyük Harflerin Kullanıldığı Yerler" konusunu anlatacağız. 

Büyük Harflerin Kullanıldığı Yerler

1) Cümle büyük harfle başlar. 

Ak akçe kara gün içindir.

Bugün Türkçe sınavımız var.

2) Dizeler (mısralar) büyük harfle başlar.

Bin atlı akınlarda çocuklar gibi şendik 

Bin atlı o gün dev gibi bir orduyu yendik 

3) Özel adlar büyük harfle başlar. 

a) Kişi adlarıyla soyadları büyük harfle başlar. 

Mustafa Kemal Atatürk, İsmet İnönü, Aziz Sancar, Cahit Sıtkı Tarancı, Yunus Emre…

b) Kişi adlarından önce ve sonra gelen ünvanlar, saygı sözleri, rütbe adları ve lakaplar büyük harfle başlar. 

Gazi Mustafa Kemal Atatürk, Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk, Kaymakam Sami Bey, Sayın Prof. Dr. Aziz Sancar, Merve Hanım, Mehmet Efendi, Yüzbaşı Cemil, Binbaşı Selim, Mareşal Fevzi Çakmak, Mimar Sinan, Fatih Sultan Mehmet, Yavuz Sultan Selim, Genç Osman 

Akrabalık bildiren kelimeler küçük harfle başlar. 

Mehmet amca, Kemal dayı, Ayşe teyze, Gülay abla 

NOT: Akrabalık adı olup lakap veya ünvan olarak kullanılan kelimeler büyük harfle başlar: 

Baba Gündüz, Dayı Kemal, Hala Sultan, Nene Hatun…

4) Hitap ifadeleri büyük harfle başlar. 

Değerli Öğretmenim,

Sevgili Arkadaşım, 

Sayın Bakan, 

Sayın Vali, 

Değerli Dinleyiciler,

5) Hayvanlara verilen özel isimler büyük harfle başlar. 

Boncuk, Pamuk, Karabaş, Fındık vb. 

6) Millet isimleri büyük harfle başlar. 

Türk, Alman, Fransız, İspanyol, İngiliz, Japon, Rus, İtalyan vb. 

7) Dil adları büyük harfle başlar. 

Türkçe, İngilizce, Fransızca, Arapça, Almanca, Rusça, İspanyolca vb. 

8) Devlet adları büyük harfle başlar. 

Türkiye Cumhuriyeti, İspanya, Azerbaycan, Almanya, Fransa, Suudi Arabistan, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Amerika Birleşik Devletleri vb.

9) Yer adları (il, ilçe, köy, semt, bölge, kıta vb.) büyük harfle başlar. 

İstanbul, Ankara, Bursa, Adana; Sarıyer, Altındağ, Çankaya, Esenyurt; İç Anadolu, Doğu Anadolu, Güneydoğu Anadolu; Avrupa, Asya, Afrika vb. 

10) Mahalle, meydan, bulvar, cadde, sokak adlarında geçen “mahalle, meydan, bulvar, cadde, sokak” kelimeleri büyük harfle başlar. 

Başpınar Mahallesi, Orhan Kemal Caddesi, İnkılap Sokağı, Güneş Sokak, Taksim Meydanı, Ziya Gökalp Bulvarı vb. 

11) Saray, köşk, han, kale, köprü, kule, anıt vb. yapı adlarının bütün kelimeleri büyük harfle başlar. 

Topkapı Sarayı, Dolmabahçe Sarayı, Çankaya Köşkü, Horozlu Han, Ankara Kalesi, Galata Köprüsü, Beyazıt Kulesi, Bilge Kağan Anıtı vb. 

12) Yer adlarında ilk isimden sonra gelen ve deniz, nehir, göl, dağ, boğaz vb. tür bildiren ikinci isimler büyük harfle başlar. 

Ege Denizi, Ağrı Dağı, Fırat Nehri, Van Gölü, Çanakkale Boğazı vb. 

NOT: Özel ada dahil olmayıp tamlama kuran şehir, il, ilçe, belde, köy vb. sözler küçük harfle başlar. 

Ankara ili, Ankara şehri, Altındağ ilçesi, Karaören köyü, Uzungöl beldesi vb. 

13) Kurum, kuruluş ve kurul adlarının her kelimesi büyük harfle başlar. 

Türkiye Büyük Millet Meclisi, Türk Dil Kurumu, Türk Tarih Kurumu, Ankara Üniversitesi, Atatürk Lisesi, Kaşgarlı Mahmut Ortaokulu, Ali Kuşçu İlkokulu, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Çocuk Esirgeme Kurumu, Bakanlar Kurulu, Talim ve Terbiye Kurulu, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü vb.

14) Kitap, dergi, gazete ve sanat eserlerinin her kelimesi büyük harfle başlar. 

Nutuk, Safahat, İstiklal Marşı, Sinekli Bakkal, Türk Dili, Varlık, Hürriyet, Milliyet, Kaplumbağa Terbiyecisi

NOT: Kitap, makale, tiyatro eseri, kurum adı vb. özel adlarda yer alan kelimelerin ilk harfleri büyük yazıldığında “ve, ile, ya, veya, yahut, ki, da, de” sözleriyle “mı, mi, mu, mü” soru eki küçük harfle yazılır. 

Suç ve Ceza, Leyla ile Mecnun, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu 

15) Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle yazılır. 

23 Nisan’da bir tiyatro oyunu sergileyeceğiz. 

Belirli bir tarihi belirtmeyen ay ve gün adları küçük harfle başlar. 

Son sınavıma nisan ayında gireceğim. 

Dert ile İlgili Atasözleri

 Atalarımızın uzun gözlem ve deneyimleri sonucunda oluşmuş, öğüt veren, az sözle çok şey anlatan özlü sözlere atasözleri denir.

Atasözlerinin Özellikleri

a) Atasözleri anonimdir başka bir deyişle söyleyeni belli değildir ve halkın ortak malıdır.

b) Atasözleri kalıplaşmış sözler olduğu için atasözlerini oluşturan sözcüklerin yeri değiştirilemez ve bu sözcükler başka sözcüklerle değiştirilemez. Örneğin; “Damlaya damlaya göl olur.” atasözünü “Göl olur damlaya damlaya.” ya da “Damlaya damlaya havuz olur.” şeklinde değiştiremeyiz.

c) Atasözleri genel yargılar bildirir. Genel yargılar bildirirken de ders verici bir nitelik taşır.

ç) Atasözleri genellikle mecaz anlamlıdır.

Atasözlerinin tanımını yaptıktan ve özelliklerine değindikten sonra "dert ile ilgili atasözleri listesi" ne yer verelim:

Derdini söylemeyen (veya anlatmayan) derman bulamaz:

İnsan sıkıntısını başkasına açıklayarak giderebilir. 

Derdi veren devasını da verir:

Her sıkıntının, üzüntünün bir çaresi vardır. 

Dert gider amma yeri boş kalmaz:

İnsan bir dertten kurtulduğunda onun yerine başka bir dert geleceğini iyi bilmelidir. 

Derdin yoksa söylen, borcun yoksa evlen:

Derdi olmayan kimse önemsiz şeyleri kendisine dert edinerek söylenir, borcu olmayan kimse de evlenirken birçok şey satın almak zorunda kaldığı için borçlanır. 

Dert ağlatır, aşk söyletir:

Derdi olan acı çeker, ağlar; âşık olan kimse de içindeki duyguları dışa vurup ferahlamak için durmadan söylenir. 

Dert, çekene göredir:

Bir derdin ağırlığı, hafifliği ona uğrayan kimsenin etkilenme derecesiyle ölçülür. 

5. Sınıf Türkçe Dersi 12 Soruluk Deneme Sınavı - 2

 1)Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “bırakmak” sözcüğü “ertelemek” anlamında kullanılmıştır?

A) Şemsiyemi sınıfta bırakmışım.

B) Elindeki kitabı masanın üzerine bıraktı.

C) İş gezisini kasım ayına bırakmak zorunda kaldık.

D) Yıllardır üstlendiği görevi sağlık sorunları sebebiyle dün bıraktı.

2) Bir sözcüğün akla gelen ilk anlamı gerçek anlamıdır.

Buna göre aşağıdaki cümlelerde yer alan altı çizili sözcüklerden hangisi gerçek anlamlıdır?

A) Tatlı bir çocuk sesi yankılandı birden.

B) Sıcak dostlukların hüküm sürdüğü o yıllar artık geride kalmıştı.

C) Duygularımı ifade etmekte zorlanmaya başlamıştım.

D) Böylesine soğuk bir tavrı açıkçası kimse beklemiyordu.

3)Kendinize değer vermek, kendinizi sevmek ve kendinize iyi bakmak demektir.

Yukarıdaki ifadede düşünceyi geliştirme yollarından hangisi kullanılmıştır?

A) Benzetme    

B) Karşılaştırma

C) Örnekleme

D) Tanımlama

4) Kendine zaman ayırmak bir insan için oldukça önemlidir. Söz gelimi resim çizmek, şiir okumak ya da müzik dinlemek gibi sevdiğiniz şeylerle ilgilenmeniz sizi mutlu eder ve enerjinizi geri kazanmanıza yardımcı olur.

Yukarıdaki ifadede düşünceyi geliştirme yollarından hangisi kullanılmıştır?

A) Örnekleme          

B) Karşılaştırma

C) Benzetme

D) Tanımlama

5) Proje ödevini yetiştirebilmek için bir hafta boyunca dişini tırnağına takıp çalıştı.

Yukarıdaki metinde altı çizili deyimin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ara vermeden çalışmak                        

B) Hiç uyumadan çalışmak

C) Tüm güçlüklere katlanarak çalışmak      

D) Sistemli çalışmak

6) Özensizce yapılan işlere kesinlikle tahammül edemiyorum.

Aşağıdakilerin hangisinde yukarıdaki cümlede yer alan altı çizili ifadeyle aynı anlamı taşıyan ifade yoktur? 

A) Cemil, proje ödevini yarım yamalak yaptığı için düşük not aldı.

B) Geçen hafta işlediğimiz konuyu üstünkörü tekrar ettim.

C) Asya'nın yazdığı yazıyı okudum, baştan savma bir şekilde kaleme alınmış.

D) Eksik gedik ne varsa hepsini listeledik.

7) Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük fiil değildir?

A) Alışveriş yapmak için çarşıya gitti.

B) Kitapları kütüphaneye teslim edin.

C) Bütün gün evi süpürmüş.

D) O gün seni kitapçıda gördüm.

8) Aşağıdaki cümlelerden hangisi kişisel düşünce içermemektedir? 

A) Mavi gömlek ona çok yakışıyor. 

B) İlkbahar mevsiminin ayrı bir tadı var. 

C) “Sinekli Bakkal” romanı Halide Edip Adıvar tarafından yazılmıştır. 

D) Yazar son eserinde olay örgüsünü ustalıkla oluşturmuş. 

9) Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ismi niteleyen bir kelime yoktur? 

A) İçeri ilk girdiğinizde yuvarlak bir masa gözünüze çarpıyor. 

B) Kırmızı kalemim arkadaşımda kalmış. 

C) Yeşil kazağımı bir türlü bulamıyorum. 

D) Kitabımı okulda unutmuşum. 

10) Aşağıdaki cümlelerin hangisinde karşılaştırma yapılmamıştır? 

A) Bu koltuk  diğerine göre daha rahat.

B) Köyün en güzel domatesi Ayşe ninenin bahçesinde yetişir. 

C) Bu yıl havaların daha serin geçtiğini görüyoruz. 

D) Okumak yararlı bir etkinliktir. 

11) Aşağıdaki ifadelerin hangisinde kişileştirme sanatına başvurulmuştur?

A) Güneş gibi parlayan gözleri vardı çocuğun. 

B) Bin atlı akınlarda çocuklar gibi şendik. 

C) Güneş neşeli bir şekilde ışıklarını etrafa saçıyordu. 

D) Kömür gözlerinin etkisinden hâlâ kurtulamamıştı. 

12) Keçecilik, hayvan tüylerinin özel bir teknikle sıkıştırılarak keçeye dönüştürülmesi işlemidir. Geleneksel Türk el sanatları arasında önemli bir yere sahiptir ve tarih boyunca çeşitli kültürlerde kullanılmıştır. Giysiler, çadırlar, süs eşyaları ve zemin kaplamaları keçenin kullanıldığı bazı örneklerdir. Günümüzde keçecilik zanaatının yaşayan önemli temsilcilerinden biri, keçe ustası Ahmet Yaşar Kocataş’tır.

Yukarıdaki paragrafta aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir? 

A) Keçenin kullanıldığı örneklere               

B) Keçeciliğin tarihsel gelişimine

C) Keçecilik zanaatının önemli temsilcisine       

D) Keçeciliğin tanımına 

Cevap anahtarına BURADAN ulaşabilirsiniz. 

UYARI: Bu testimizi öğretmenlerimizin ve öğrencilerimizin derste kullanabilmeleri amacıyla hazırlamış bulunmaktayız. Bu testin herhangi bir internet sitesinde yayınlanması ve ticari amaçlarla kullanılması kesinlikle yasaktır. Bu testin ticari amaçlarla kullanıldığının tespiti halinde gerekli yasal işlemler yapılacaktır. 

7. Sınıf Türkçe Dersi Çalışma Soruları-1

Bağlamdan hareketle bilmediği kelime ve kelime gruplarının anlamını tahmin eder.

Keçecilik, hayvan tüylerinin özel bir teknikle sıkıştırılarak keçeye dönüştürülmesi işlemidir. Geleneksel Türk el sanatları arasında önemli bir yere sahiptir ve tarih boyunca çeşitli kültürlerde kullanılmıştır. Giysiler, çadırlar, süs eşyaları ve zemin kaplamaları keçenin kullanıldığı bazı örneklerdir. Günümüzde keçecilik zanaatının yaşayan önemli temsilcilerinden biri, keçe ustası Ahmet Yaşar Kocataş’tır.

1)Metinde geçen bazı sözcüklerin anlamları aşağıda verilmiştir. Anlamları verilen sözcükleri boş yerlere yazınız. 

	İnsanların maddeye dayanan gereksinimlerini karşılamak için yapılan, öğrenimle birlikte deneyim, beceri ve ustalık gerektiren iş.
	Yapağı veya keçi kılının dövülmesi veya ayakla tepilmesiyle elde edilen kaba kumaş.
	Tarihsel, toplumsal gelişme süreci içinde yaratılan bütün maddi ve manevi değerler ile bunları oluşturmada ve sonraki nesillere iletmede kullanılan araçların bütünü.
	Bir zanaatı gereği gibi öğrenmiş olan ve kendi başına yapabilen kimse.
	Makine kullanılmadan, küçük el işi araçlarıyla yapılan işlerin hepsi.

 Deyim ve atasözlerinin metne katkısını belirler.

2) Aşağıdaki cümlelerde altı çizili olan deyimlerin anlamlarını altındaki boşluklara yazınız. 

-O, sıkıntı yaşamamak adına suya sabuna dokunmayan yazılar yazan bir köşe yazarıydı. 

Anlamı: ………………………………………………………………………………………………………..

-Sınavın bitmesine birkaç dakika kaldığını öğrenince etekleri tutuştu.

Anlamı: …………………………………………………………………………………………………………

 

Çekim eklerinin işlevlerini ayırt eder. Fiillerde anlam kayması üzerinde durulur.

3) “Her sabah bu parkta koşuyoruz.” cümlesinde anlamca kastedilen kipi yazıp cümleyi anlamca kastedilen kipiyle tekrar yazınız. 

 

 

Metnin konusunu belirler.

      Peyami Safa, 1899 yılında İstanbul’da doğdu. Henüz iki yaşına gelmemişti ki Sivas’ta sürgün bulunan babası İsmail Safa vefat etti. Çocukluğu hep maddi imkânsızlıklar içinde geçti. Sıska, çelimsiz bir çocuktu. Yaşı dokuza geldiğinde bir kemik hastalığına tutuldu, bu hastalık bedeninde ve ruhunda derin tesirler bıraktı. Türk edebiyatının bu usta kalemi 15 Haziran 1961 tarihinde vefat etti ama eserleri bütün canlılığı ile yaşıyor.

4) Yukarıdaki metnin konusunu yazınız. 

 

 

Metnin ana fikrini/ana duygusunu belirler.

        Yetenek önemlidir, başarıya ulaşmada yetenekli olmanın önemi asla yadsınamaz. Ancak yeteneğin yanında bazı şeylerin de olması önemlidir. Sabırlı olmak, zorluklara tahammül etmek ve kararlı olmak da yetenekli olmanın yanında çok önemlidir. Sözün kısası, bir işte başarıya ulaşmak için yetenekli olmak tek başına yeterli değildir.

5) Yukarıdaki metnin ana fikrini yazınız. 

 

Metindeki hikâye unsurlarını belirler.

         Bir gece yarısı Karapınarlılar korkuyla uyandılar. Koskocaman bir kaya yerinden kopmuş yuvarlana yuvarlana gelmiş, köyün yolu üstünde durmuştu. Yoldan gidip gelmek iyice güçleşmişti. Sabahleyin bütün köylü kayanın başına toplandı. Hep birlikte kaldırmayı denediler. Olmadı. Bir milim bile oynatamadılar. Sonra kayayı parçalamak için dinamit aradılar, yoktu. Birkaç genç iri balyozlarla kayayı parçalamaya giriştiler. Bir parça bile koparamadılar. Şaşırıp kaldılar.

6)Yukarıdaki metnin unsurlarını aşağıdaki tabloya yazınız. 

Olay
Kişiler
Zaman
Yer

 

Metnin içeriğine uygun başlık/başlıklar belirler.

       Bazen olmazları mümkün kılan, içinden çıkılması güç meseleleri tereyağından kıl çeker gibi halledebilmeyi sağlayan, bilgi ve onun sağladığı güçtür. Bilginin gücü insan için en değerli anahtardır. Bilginin gücü sayesinde insan medeniyetin kapılarını ardına kadar açar ve bu kapıdan içeri girerek sürekli ilerlemeye devam eder.

7) Yukarıdaki metne uygun bir başlık belirleyip yazınız. 

 

 

 Okudukları ile ilgili çıkarımlarda bulunur.

8) Aşağıda neden-sonuç, amaç-sonuç ve koşul-sonuç cümlelerinin tanımı verilmiştir. Altta verilen boşluklara tanıma uygun örnek cümleler yazınız. 

 

-Eylemin hangi nedenle, hangi gerekçeyle yapıldığını bildiren cümlelere neden-sonuç cümleleri denir.

 

Örnek Cümle: …………………………………………………………………………………………..

 

-Eylemin hangi amaçla yapıldığını bildiren cümlelere amaç-sonuç cümleleri denir.

 

Örnek Cümle: …………………………………………………………………………………………..

 

-Bir eylemin gerçekleşmesinin başka bir eylemin gerçekleşmesine bağlı olduğu cümlelere koşul-sonuç cümleleri denir.

 

Örnek Cümle: ……………………………………………………………………………………………..

Okudukları ile ilgili çıkarımlarda bulunur.

9)Aşağıdaki cümleleri neden-sonuç, amaç-sonuç ve koşul-sonuç bakımından değerlendiriniz.

-Futbolu çok sevdiği için futbolcu olmak istiyor.

(.....................................................)

-Kar yağdığı için okullar tatil oldu.

(....................................................)

-Ders çalışmak için kütüphaneye gitti.

(...................................................)                          

-Baban erken gelirse sinemaya gideriz.

(...................................................)

 Metindeki söz sanatlarını tespit eder. 

10) “Bu sabah bütün kuşlar bizi selamlıyordu.” ifadesinde hangi söz sanatı kullanılmıştır?

 

 Metindeki anlatım biçimlerini belirler.

11)Bilge Hanım hâlden anlar gibiydi. Beni büsbütün gözden çıkarıp atmamış, bugünler için saklamıştı. Askıdan alındım. Dürülüp paketlendim, bir başka torbaya yerleştirildim. Çocukların dersi bittiğinde Bilge Hanım, Kadir’e sevecenlikle seslendi.

Yukarıdaki metinde hangi anlatım biçimi kullanılmıştır?

 

 Metinde kullanılan düşünceyi geliştirme yollarını belirler.

12) Sevgi, insanı bir şeye veya bir kimseye karşı yakın ilgi ve bağlılık göstermeye yönelten duygudur. Toplumda yaşanan tüm olumsuzlukların altında sevgi eksikliği yatar.

Yukarıdaki metinde hangi düşünceyi geliştirme yolu kullanılmıştır?

 

 Çekim eklerinin işlevlerini ayırt eder. Fiillerde anlam kayması üzerinde durulur.

13) “Yarın akşam Bursa’ya gidiyoruz.” cümlesinde anlamca kastedilen kipi yazıp, cümleyi anlamca kastedilen kipiyle tekrar yazınız.

14)Güneşli, güzel bir sabaha uyandım. Işığın müthiş parıltısının, havanın ferahlığının veya serçelerin şarkısının her sabah bu kadar güzel olup olmadığını düşündüm. Açıkçası kendimi hiçbir sabah böylesine coşkulu hissetmemiştim. Yüreğimin cıvıltılarının dün gece verdiğim karardan kaynaklandığını hemen anladım. Bugün yeni hayatımın ilk günüydü.

Yataktan kalkıp pencerenin önüne geçtim. Ağaçlardan odama dolan mis gibi havayı içime çektim. Kollarımı ufuklar gibi açıp gerindim. İçimden şöyle geçirdim: İşte güzel bir güne böyle başlanır!

                                                                                                                            Özgür BALPINAR

Bu sözleri söyleyen kişinin hangi duygular içinde olduğu söylenebilir? 

 

15) Çok uzun yıllar önceydi. Bir kasabadaki öğretmenler, doktorlar, fırıncılar, işçiler, çiftçiler, polisler, şoförler, kısacası bütün çalışanlar bir tepede toplandılar. Hepsinin derdi ortaktı. Hep aynı şeyi söylüyorlardı: “Kimse bizim değerimizi bilmiyor.” diyorlardı. O gün aralarında bir anlaşma yaptılar ve artık çalışmamaya karar verdiler.

Çok geçmeden bir öğretmen hastalanıp doktora gitti. Doktor ona: “Senin adına üzgünüm ama sana yardımcı olamam, anlaşmayı unuttun herhalde.” dedi. O gece doktorun evine hırsız girdi. Doktor polisi aradı. Polis, doktora: “Üzgünüm dostum, kendi başının çaresine bakmalısın çünkü ben de çalışmıyorum.” dedi. Tabi polis de sabahleyin ekmek almak için fırına gidince aynı cevabi aldı. Çiftçi buğday ekmedi, şoför çiftçiyi taşımadı, motor ustası, şoförün arabasını tamir etmedi. Aşçı da motor ustasına yemek yapmadı. Öğretmen ise kimsenin çocuğunu okutmadı. Günler böyle geçti.

Zamanla kasabada hayat çekilmez oldu. İnsanlar dayanışmanın ne büyük bir ihtiyaç olduğunun farkına vardılar. Bu toplumdaki bütün bireylerin ayrı bir yeri ve önemi olduğunu anladılar. Bu durumu düzeltmek isteyen kasabalılar tekrar aynı tepede toplandılar. Orada bulunan herkes birbirinden özür diledi.

Yukarıdaki metinde asıl anlatılmak istenen düşünceyi bir cümleyle yazınız.  

Cevap anahtarına BURADAN ulaşabilirsiniz.

 

Eş Anlamlı Sözcükler Listesi - A Harfi

Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler

Yazılışları ve okunuşları farklı olmasına rağmen aynı anlamı taşıyan ve birbirlerinin yerine kullanılabilen sözcüklere eş anlamlı sözcükler denir.

Örnek: Gayretini takdir ediyorum.

Çabanı takdir ediyorum.

Yukarıdaki örnekte “gayret” ve “çaba” sözcükleri yazılışları ve okunuşları farklı olmasına rağmen aynı anlamı taşırlar ve birbirlerinin yerine kullanılabilirler.

Eş Anlamlı Sözcükler Listesi - A Harfi

abartı – mübalağa

abece – alfabe

abide – anıt

abluka – kuşatma

abuk sabuk – saçma

acar – atılgan, güçlü, becerikli

acaba -acep

acayip – garip, tuhaf

acele – çabuk, tez, ivedi

aceleci – ivecen

Acemce – Farsça

acemi – toy, çaylak

acımasız – gaddar

ad – isim

adale – kas

adet – tane

âdet – görenek, töre

adıl – zamir

adi – sıradan, aşağılık

affetmek – bağışlamak

ahenk – uyum

akıl – us

aksi – karşıt

al – kırmızı

alaka – ilgi

alelade – sıradan, bayağı

aleni – açık

âmâ – kör, görme engelli

amaç – erek, gaye, hedef

amade – hazır

anı – hatıra

anıt – abide

aniden – birden, ansızın

anlam – mana

anlamdaş – eş anlamlı

anlatım – ifade

ant – yemin

araç – vasıta

arıza – bozulma, aksaklık 

armağan – hediye

arzu – istek

asır – yüzyıl

asil – soylu

aş – yemek

atak – çevik

atılgan - acar, girişken 

atölye – işlik

ayakkabı – pabuç

ayakyolu – tuvalet, hela

ayraç – parantez

ayrıcalık – imtiyaz

aza – üye

Örnek Soru:

"anıt - abide" sözcükleri arasındaki anlam ilişkisi aşağıdakilerden hangisinde yoktur?

A) asil - soylu           

B) asır - yüzyıl

C) atak - çevik

D) alelade - normal

ÇÖZÜM: "anıt - abide" sözcükleri arasında eş anlamlılık ilişkisi vardır. A, B ve C seçeneklerinde yer alan sözcükler arasında da eş anlamlılık ilişkisi vardır. D seçeneğinde yer "alelade - normal" sözcükleri arasında eş anlamlılık ilişkisi yoktur.

CEVAP: D

5. Sınıf Türkçe Dersi 12 Soruluk Deneme Sınavı 1

1)Bir sözcüğün akla gelen ilk anlamı o sözcüğün gerçek anlamıdır. 

Yukarıdaki açıklamaya göre “köprü” sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde gerçek anlamıyla kullanılmıştır? 

A) Geçmiş ile bugünümüz arasında köprü kuran bazı geleneklerimiz vardır. 

B) Empati, insanlar arasında köprü kurmayı sağlayan önemli bir duygudur. 

C) Köprünün hemen ilerisinde ilçe kütüphanesi var. 

D) Yapılan bu anlaşma ile iki ülke arasında kültürel anlamda sağlam köprüler kurulmuş oldu. 

2)Aşağıdaki ifadelerden hangisi hayal ürünü bir ifadedir? 

A) Zavallı kar tanesi yere düşer düşmez eriyeceğini bilmeden toprak ile kavuşmak için sabırsızlanıyordu. 

B) Çocuklar büyük bir heyecanla boş arsada top oynuyorlardı. 

C) Dışarı çıkar çıkmaz birden yağmur yağmaya başladı. 

D) Sabahtan beri aralıksız kar yağıyordu ve her yer bembeyaz olmuştu. 

3)Aşağıdaki cümlelerden hangisi kişisel düşünce içermektedir? 

A) Yazarın son öyküsü yüz sayfadan oluşuyordu. 

B) Sanatçının roman ve öykü türünde eserleri vardır. 

C) Yazar öykülerinde sıradan insanların yaşamlarını anlatmıştır. 

D) Sonbaharda burada yürüyüş yapmak çok keyiflidir. 

4)Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı yoktur? 

A) Sakarya caddesi bu saatlerde çok kalabalıktır. 

B) Doktor Mehmet bey henüz gelmedi. 

C) Annem kedimiz Pamuk’un bakımını hiç ihmal etmez. 

D) Erciyes dağının yakınlarında buluşacaktık. 

5)Okumak, okumak, okumak... Başka çaremiz yok. 

Yukarıdaki cümlede virgül aşağıdaki işlevlerinden hangisiyle kullanılmıştır? 

A) Birbiri ardınca sıralanan kelime ve kelime gruplarının arasına konur. 

B) Anlama güç kazandırmak için tekrarlanan kelimeler arasına konur. 

C) Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur. 

D) Hitap için kullanılan kelimelerden sonra konur. 

6)Aşağıdaki sözcüklerden hangisi soyut isim değildir? 

A) umut     B) güven    C) keder      D) rüzgâr

7)Aşağıdaki sözcüklerden hangisi topluluk ismi değildir? 

A) sürü     B) kitaplar    C) ordu     D) orman

8)Aşağıdaki cümlelerde yer alan altı çizili sözcüklerden hangisi fiildir? 

A) Masanın üzerindeki kitapları kitaplığa dizin. 

B) Ödevini yapmak için kütüphaneye gitmiş. 

C) Dedesine eczaneden ilaç aldı. 

D) Sabah erkenden uyandı. 

9)Alçak gönüllülük insanı yücelten erdemli bir davranıştır.

ifadesinde düşünceyi geliştirme yollarından hangisi kullanılmıştır?

A) Benzetme       

B) Örnekleme       

C) Tanımlama  

D) Karşılaştırma

10)Alçak gönüllülük insanı yüceltip insana saygınlık kazandırır; kibir ise insanı yalnızlığa iter.

Yukarıdaki ifadede düşünceyi geliştirme yollarından hangisi kullanılmıştır?

A) Tanımlama    

B) Benzetme        

C) Örnekleme      

D) Karşılaştırma

Oyun, çocuk gelişimi için çok önemlidir. Çocuklar; toplumsal kuralları, kavramları, nesneleri ve daha birçok beceriyi oyun sayesinde öğrenir. Oyun oynayan çocuk fiziksel ve sosyal beceriler yönünden de diğer akranlarına göre bir adım önde olur.

(11 ve 12. soruları yukarıdaki metne göre cevaplayınız.)

11) Aşağıdakilerden hangisi bu metnin anahtar sözcüklerinden olamaz?

A) nesne     B) oyun    C) çocuk     D) beceri

12) Yukarıdaki metnin konusu aşağıdakilerden hangisidir?

A) Oyun ve Fiziksel Beceriler                

B) Oyun ve Sosyal Beceriler

C) Oyunun Çocuklar için Faydaları     

D) Oyun ve Toplumsal Kurallar

Cevap anahtarına  BURADAN ulaşabilirsiniz. 

UYARI: Bu testimizi öğretmenlerimizin ve öğrencilerimizin derste kullanabilmeleri amacıyla hazırlamış bulunmaktayız. Bu testin herhangi bir internet sitesinde yayınlanması ve  ticari amaçlarla kullanılması kesinlikle yasaktır. Bu testin ticari amaçlarla kullanıldığının tespiti halinde gerekli yasal işlemler yapılacaktır. 

Soru İşaretinin Kullanıldığı Yerler

1. Soru eki veya sözü içeren cümle veya sözlerin sonuna konur:

Örnekler:

-Pazardan neler aldınız? 

-Hangi soruyu çözemedin? 

-Kaçıncı katta oturuyorsunuz? 

-Kapıyı çalan kimdi? 

-Bu soruyu nasıl çözdün?

-Ödevini yaptın mı? 

-Yarın bizimle sinemaya gidecek misin? 

Yukarıdaki cümlelerde koyu olarak yazılmış ifadeler cümleye soru anlamı katan ifadelerdir. 

2. Soru bildiren ancak soru eki veya sözü içermeyen cümlelerin sonuna konur:

Örnek:

Karşı masadaki memur sordu:

      —Doğum tarihiniz?

3.Bilinmeyen, kesin olmayan veya şüpheyle karşılanan yer, tarih vb. durumlar için kullanılır: 

Örnek:

Yunus Emre (1240 ?-1320), (Doğum yeri: ?) vb.

UYARI: mı / mi ekini alan yan cümle temel cümlenin zarf tümleci olduğunda cümlenin sonuna soru işareti konmaz: 

Örnekler:

Zil çaldı mı hemen kapıya koşar. 

Kış geldi mi vakit kaybetmeden Ankara'ya gider. 

UYARI: Soru ifadesi taşıyan sıralı ve bağlı cümlelerde soru işareti en sona konur:

Örnek: 

Sorunun cevabı deneme mi, fıkra mı, söyleşi mi? 

İsim ile Fiil Nasıl Ayırt Edilir?

 

Bu yazımızda 5. sınıf yeni müfredat konusu olan “İsim ile fiil nasıl ayırt edilir?” sorusunun cevabını vereceğiz. Öncelikle “İsim nedir?” ve “Fiil nedir?” sorularının cevabını verelim.

İsim Nedir?

Varlıkları, kavramları, duyguları ve düşünceleri karşılayan sözcüklere isim denir.

Örnekler: Merve, kalem, kitap, defter, Ankara, dolap, çanta, sandalye, halı, kilim, sevinç, merhamet vb.

Fiil Nedir?

İş, hareket, oluş ya da durum belirten sözcüklere fiil denir.

Örnekler: kalktım, yazıyorum, okuyacağım, gelecekler, doldu, yattı, uyudu vb.

NOT: “İsim ile fiil nasıl ayırt edilir?” sorusuna şöyle cevap verelim: Sözcüğün sonuna “-mak, - mek” mastar ekini getirdiğimizde sözcük anlamlı oluyorsa fiil, anlamsız oluyorsa isimdir.

Örnek Cümleler:

-Mehmet, ödevini yaptı. (Bu cümledeki altı çizili sözcük isimdir.)

-Erkan, eve gelir gelmez uyudu. (Bu cümledeki altı çizili sözcük fiildir.)

-Kitaplar, tüm hayatım boyunca bana iyi bir dost olmuştur. (Bu cümledeki altı çizili sözcük isimdir.)

-O, dün Ankara’ya gitti. (Bu cümledeki altı çizili sözcük fiildir.)

Zamir (Adıl) Konu Anlatımı

Varlıkları ifade etmek istediğimizde onların ismini söyleriz. Ancak bazı durumlarda ismin yerine farklı kelimeler kullanırız. 

Örnek:

"Enes, bugün okula gelmedi."

Yukarıdaki cümleyi biz farklı bir şekilde de ifade edebiliriz:

"O, bugün okula gelmedi."

Bu cümlede yukarıdaki cümleden farklı olarak "Enes" isminin yerine "o" kelimesini kullandık. Burada kullandığımız "o" kelimesi ismin yerine kullanıldığı için zamirdir. Yani sözün kısası ismin yerine kullanılan kelimelere zamir (adıl) denir. 

Zamirleri yerini tuttukları varlıklara ve özelliklerine göre iki başlık altında inceleyebiliriz. 

1.Sözcük Durumundaki Zamirler

1.1.Kişi (Şahıs) Zamirleri 

İnsan isminin yerine kullanılan kelimelere kişi (şahıs) zamiri denir. Üç tekil, üç de çoğul olmak üzere toplam altı tane şahıs zamiri vardır:

1. tekil kişi → ben

2. tekil kişi → sen

3. tekil kişi → o

1. çoğul kişi → biz

2.çoğul kişi → siz

3. çoğul kişi → onlar

NOT: Kişi (şahıs) zamirleri karşımıza çekim eki almış şekilde çıkabilir:

ben+im → benim

ben + e → bene → bana

sen+e→ sana

sen + i → seni

o + (n)dan → ondan

biz + im → bizim

siz + den → sizden

onlar +a → onlara

Örnekler:

Sizi kütüphanede gördüm. 

Beni bir daha burada görmeyeceksiniz.

O, bugün okula gelmeyecek. 

Biz hazırlığımızı yaptığımız için rahatız. 

Senden bir ricam olacak. 

Onlar, Ankara'ya on sene önce taşınmışlar. 

NOT: “Kendi” sözcüğü de kişi zamirleri içinde değerlendirilir ve bu zamire “dönüşlülük zamiri” denir. 

Örnek:

-Bazen kendini de düşüneceksin. 

1.2. İşaret (Gösterme) Zamirleri

Varlıkların adını söylemeden, onları işaretle göstermeye yarayan sözcüklere işaret zamiri denir.

İşaret zamirleri şunlardır: “Bu, şu, o, bunlar, şunlar, onlar, buraya, şuraya, oraya, burası, şurası, orası, öteki vb.” 

Örnekler:

-Şunu masanın üzerine koyabilir misin? 

-Buraya yeni bir bina yapılacakmış. 

-Bu, gerçekten olacak iş değil. 

-Onları buzdolabına koy. 

NOT: “O“ ve “onlar” sözcükleri hem işaret hem de kişi zamiri olarak kullanılabilir. Bu kelimeler insan isminin yerini tutuyorsa kişi zamiri, insan dışı varlıkların yerini tutuyorsa işaret zamiri olarak adlandırılır. 

Örnek:

-Onu geçen gün kütüphanede ders çalışırken gördüm. ("Onu" sözcüğü bu cümlede insan ismi yerine kullanıldığı için kişi zamiridir.) 

- Onu diğer sandığın içine koyun. (İnsan dışı varlık yerine kullanıldığı için işaret zamiri)

NOT: “Bu, şu, o” sözcükleri bir isimden önce kullanılıyor, o ismi etkiliyorsa bu sözcükler işaret sıfatı olur. 

Örnek:

-Bu kitabı bana ablam hediye etti.  ("Bu" sözcüğü “kitap” sözcüğünü işaret ettiği için işaret sıfatıdır. )

- Bu, bana ablamın hediyesi. ("Bu" bir ismin yerini tuttuğu için işaret zamiridir.)

1.3. Belgisiz Zamirler

Varlıkların yerini tutmalarına karşın hangi varlığın yerine kullanıldığı tam olarak belli olmayan sözcüklere belgisiz zamir denir. Belgisiz zamirler şunlardır: “Bazıları, biri, kimi, hepsi, herkes, kimse, birçoğu, birkaçı, şey vb.” 

Örnekler:

-Bazıları hiç kitap okumuyor. 

-İki saat önce biri seni sordu. 

-Kimilerine göre bu durum gayet normal. 

-Birçoğu ödevini özensizce yapmış. 

NOT: Belirsizlik bildiren sözcükler bir isimden önce kullanılıyor, o ismi etkiliyorsa bu sözcükler belgisiz sıfat, bir ismin yerine kullanılıyorsa belgisiz zamir olur.

Örnek:

-Bazı insanlar bu konu hakkında çok duyarsız davranıyorlar. ("Bazı" sözcüğü “insanlar” sözcüğünü belirttiği için belgisiz sıfattır.)

-Bazıları bu konu hakkında çok duyarsız davranıyor. ("Bazıları" bir ismin yerini tuttuğu için belgisiz zamirdir. )

1.4. Soru Zamirleri

İsimlerin yerini soru yoluyla tutan sözcüklere soru zamiri denir. “Ne, kim, kimi, hangisi, kaçı, nereye, nerede, nereden vb.” sözcükler soru zamirleridir.

Örnekler:

-Alışverişi kim yapacak? 

-Çarşıdan neler aldınız?

-Antalya'da nerede kalacaksın? 

-Hafta sonu nereye gideceksiniz? 

- Hangisi daha kaliteli sence? 

 NOT: Soru bildiren sözcükler bir isimden önce kullanılıyor, o ismi etkiliyorsa bu sözcükler soru sıfatı, bir ismin yerini tutuyorsa soru zamiri olur.

Örnek:

- Kaç soruyu yanlış cavaplamışsın? ("Kaç" sözcüğü “soru” sözcüğünü belirttiği için soru sıfatıdır. )

- Kaçını yanlış cevaplamışsın? ("Kaç" bir ismin yerini tuttuğu için soru zamiridir.)

2. Ek Durumundaki Zamirler

2.1. İyelik (Aitlik) Zamirleri

Ek halinde olup getirildiği ismin hangi şahsa ait olduğunu bildirir. Bunlar aynı zamanda iyelik ekleridir.

1. tekil şahıs iyelik eki → -(i)m

2. tekil şahıs iyelik eki → -(i)n

3. tekil şahıs iyelik eki → -ı, -i, -u, -ü, -(s)ı, -(s)i, -(s)u, -(s)ü

1. çoğul şahıs iyelik eki → -(ı)mız, -(i)miz, -(u)muz, -(ü)müz

2. çoğul şahıs iyelik eki → -(ı)nız, -(i)niz, -(u)nuz, -(ü)nüz

3. çoğul şahıs iyelik eki → -ları, leri

(benim) kitabım

(senin) kitabın

(onun) kitabı

(bizim) kitabımız

(sizin) kitabınız

(onların) kitapları

2.2. İlgi Zamirleri

Cümlede daha önce geçmiş bir ismin yerini tutan “-ki”  eki ilgi zamiridir. Bu zamir kendinden önceki kelimeye bitişik yazılır.

Örnekler:

-Benim kalemim, seninkinden daha pahalı.

 

Bu cümlede “kalem” sözcüğü iki kere tekrarlanmayarak “-ki” eki “kalem” sözcüğünün yerine kullanılmıştır. “-ki” eki ismin yerine kullanıldığı için ilgi zamiridir.

-Benimki evde kalmış, senin kitabından birlikte okusak olur mu? 

- Onun notları benimki kadar iyi değil. 

Atasözleri ve Deyimler Listesi - 14. Hafta

Atasözleri ve Anlamları 

 Ağanın alnı terlemezse ırgadın burnu kanamaz:

İşveren işçisi ile birlikte çalışmazsa işçi işe var gücüyle sarılmaz. 

Ağanın gözü ata tımardır:

İş sahipleri denetimlerini sürekli yaparlarsa işler yolunda gider. 

Ağanın gözü, yiğidin sözü:

Çalışanlarını gereği gibi yöneten ve çalıştıran kişi iyi bir yöneticidir, sözünün eri olan kimse de yiğittir.

Ağzı eğri, gözü şaşı ensesinden belli olur:

Bir insanda bulunan eksiklikler, onun tutum ve davranışlarından belli olur. 

Değirmenden gelenden poğaça umarlar:

Başka bir yerden gelen kimseden, geldiği yerle ilgili, küçük de olsa bir armağan beklenir. 

Değirmen iki taştan, muhabbet iki baştan:

Karı koca arasında karşılıklı sevgi bulunmalıdır. 

Değirmene gelen nöbet bekler:

Bir şeyden birçok kimse yararlanacaksa herkes geliş sırasıyla işini görmek üzere beklemelidir. 

Deyimler ve Anlamları 

Ağız tamburası çalmak:

1. Sözle avutmaya, oyalamaya çalışmak.

2. Soğuktan dişleri birbirine çarpmak, çenesi titremek.

Ağız satmak:

Yüksekten atarak kendini övmek.

Ağzı çirişçi çanağı:

Ağzı acı ve kurumuş, zehir gibi olan. 

Ağzı köpürmek:

Çok öfkelenmek. 

Aklı zıvanadan çıkmak:

Delirmek, aklını oynatmak. 

Akıl akıl, gel çengele takıl:

Bir sorunun nasıl çözümleneceğini düşünememe durumunda söylenen bir söz.

Aklın süzgecinden geçirmek:

Etraflıca düşünmek, çok iyi muhakeme etmek. 

Kaynak: TDK 

Sıfat (Ön Ad) Konu Anlatımı

Varlıkları daha iyi anlatabilmek için bazen onları niteleyici ya da belirtici ifadeler  kullanırız. Bu sözcükleri isimlerin önüne getirerek varlıkların şeklini, rengini, sayısını, durumunu belirtiriz.

İsimlerin önüne gelerek isimleri renk, şekil, durum, sayı vb. yönlerden niteleyen veya belirten sözcüklere sıfat denir.

Sıfat Türleri

 1.Niteleme Sıfatı

Varlıkların nasıl olduklarını bildiren sözcüklerdir. İsimlere sorulan "nasıl?" sorusu bize niteleme sıfatını verir.

Örnekler:

Odanın ortasında yuvarlak masa vardı.

Nasıl masa?

Cevap: Yuvarlak

"Masa" ismine sorulan "nasıl?" sorusu bize niteleme sıfatını vermiştir. 

Yuvarlak (niteleme sıfatı)

masa (isim)

Kırmızı kalemimi gören var mı?

Nasıl kalem?

Cevap: kırmızı 

"kalem" ismine sorulan "nasıl?" sorusu bize niteleme sıfatını vermiştir. 

Kırmızı (niteleme sıfatı) 

kalem (isim) 

2. Belirtme Sıfatları

Varlıkları işaret, sayı, yer, belgisizlik ve soru gibi yönlerden belirten sözcüklerdir. Belirtme sıfatları dörde ayrılır:

2.1. İşaret Sıfatları

Varlıkları işaret yoluyla belirten sıfatlardır. İşaret sıfatları, isimlere sorulan “hangi?” sorusuna cevap verir.

Örnekler:

Şu kitabı bana uzatır mısın? 

Yukarıdaki cümlede bulunan “şu” sözcüğü işaret sıfatıdır. “kitap” sözcüğüne “hangi?” sorusunu sorduğumuzda “şu” yanıtını alırız. Bu yüzden “şu" sözcüğü işaret sıfatıdır.

Bu kalem, bana ablamın hediyesi. 

Yukarıdaki cümlede bulunan “bu” sözcüğü işaret sıfatıdır. “kalem” sözcüğüne “hangi?” sorusunu sorduğumuzda “bu” yanıtını alırız. Bu yüzden “bu" sözcüğü işaret sıfatıdır.

2.2. Sayı Sıfatları

Varlıkları sayı yoluyla belirten sıfatlardır. Sayı sıfatları dörde ayrılır:

2.2.1. Asıl Sayı Sıfatları

Bir ismi tam sayı olarak belirtir. İsme sorulan “kaç?” sorusuyla bulunur.

Örnekler:

Masanın üzerinde iki elma var. 

Yukarıdaki cümlede bulunan “iki" sözcüğü, “elma” sözcüğünün sayısını belirttiği için asıl sayı sıfatıdır.

Kapının önünde üç öğrenci bekliyordu. 

2.2.2. Sıra Sayı Sıfatları

Varlıkların derecelerini, sıralarını belirten sıfatlardır. Sıra sayı sıfatları isimlere gelen “-ıncı, -inci” ekleri ile yapılır. İsme sorulan “kaçıncı?” sorusunun cevabıdır.

Örnekler:

Altıncı soruyu sadece o çözmüş. 

Yukarıdaki cümlede bulunan “altıncı" sözcüğü, “soru” sözcüğünün sırasını  belirttiği için sıra sayı sıfatıdır.

Onlar üçüncü katta oturuyormuş. 

2.2.3. Üleştirme Sayı Sıfatları

Varlıkların eşit bölümlerini belirten ve paylaştırma anlamı taşıyan sıfatlardır. Sayılara “-er, -ar” eki getirilerek oluşturulur. İsme sorulan “kaçar?” sorusunun cevabı üleştirme sayı sıfatını verir. 

Örnekler: 

Herkese onar elma düşmüş.

onar: üleştirme sayı sıfatı

elma:isim

Onlara babalarından ikişer daire kalmış. 

2.2.4. Kesir Sayı Sıfatları

Bir ismi kesirli sayılarla belirten sayı sıfatıdır, isme sorulan “kaçta kaç?” sorusunun cevabıdır.

Örnekler: 

Bu ayki satışımızdan kendisine üçte iki pay ayırdık. 

NOT: “yarım, çeyrek” sözcükleri bir ismi belirttiğinde kesir sayı sıfatı olur.

Örnek:

Her sabah kahvaltıda yarım ekmeği bitirir. 

2.3. Belgisiz Sıfatlar

Varlıkları sayı ve miktar bakımından tam olarak belirtmeyen sıfatlardır. “bir, birkaç, birçok, birtakım, her, hiçbir, herhangi, çoğu, kimi, bazı, bütün, tüm, başka" gibi kesinlik bildirmeyen, belirsizlik anlamı taşıyan sözcükler kullanılır.

Örnekler: 

Bazı öğrenciler kitap bile getirmiyor. 

Birkaç kişi dışında soruyu çözen yok. 

Kimi insanlar bunun doğru olmadığını düşünüyor. 

Bu cümlelerdeki “bazı, birkaç, kimi" sözcükleri “öğrenciler, kişi, insanlar” isimlerini, kesin olmayacak şekilde belirtmiştir. Yani burada bir belirsizlik vardır. Dolayısıyla, “bazı”, "birkaç" ve “kimi” sözcükleri belgisiz sıfattır.

UYARI :“Bir” sözcüğü “herhangi bir” anlamında kullanılırsa belgisiz sıfat, “tek” anlamında kullanılıp ismin sayısını ifade ediyorsa asıl sayı sıfatıdır.

Örnek:

Bir gün benim haklı olduğumu göreceksiniz. 

Belgisiz sıfat

Bir gün sonra sınavımız var. 

Asıl sayı sıfatı

2.4. Soru Sıfatları

İsimleri soru yoluyla belirten sıfatlardır. Soru sıfatlarının cevabı yine sıfattır. “nasıl, kaç, kaçıncı, kaçar, hangi, ne kadar, ne?” gibi sorular soru sıfatıdır. 

Örnekler:

Kaçıncı soruyu çözemedin?

Bu cümlede, “kaçıncı” soru sözcüğünün “soru” ismini belirttiğini görüyoruz. Bu soru sözcüğüne verilebilecek “ikinci soru” cevabının sıfat olması, bu soru sözcüğünün sıfat olduğunu gösterir.

Masada kaç kitap var? 

Bu cümlede, “kaç” soru sözcüğünün “kitap” ismini belirttiğini görüyoruz. Bu soru sözcüğüne verilebilecek “üç kitap” cevabının sıfat olması, bu soru sözcüğünün sıfat olduğunu gösterir.

Özetleme İşlevi Gören Kelime ya da Kelime Grupları

Özetleme işlevli dil yapıları başka bir deyişle özetleme işlevi gören kelime ya da kelime grupları “açıkçası, yani, özetle, kısacası, özet olarak, uzun lafın kısası, sonuç olarak vb.” olarak sıralanabilir.

Özetleme İşlevi Gören Kelime ya da Kelime Grupları – Örnekler

-İnsan duyguları olan bir varlıktır yani yaşanan her olaydan etkilenebilir.

-Uzun lafın kısası çalışamadığım için sınavdan düşük not aldım.

-Kitap okumak, insanın hayal gücünü geliştirdiği gibi insana farklı bakış açıları da kazandırır. Özetle kitap okumak insanı geliştirir. 

-Sorumluluklarımızı zamanında yerine getirmek, ailemize yardım etmek, tüm canlılara sevgi ve şefkatle yaklaşmak oldukça önemlidir. Kısacası bunlar bizim insanî görevlerimizdir.

-Öğretmenlerimizi derste dikkatle dinlemek, derslerimizi günü gününe tekrar etmek, ödevlerimizi zamanında ve eksiksiz yapmak ile başarı arasında doğru orantı vardır. Sonuç olarak bunları yapmak bizi başarıya götürür. 

-Kararlılık, azim ve disiplin başarı için olmazsa olmazlardır. Açıkçası bu özelliklere sahip olmazsak başarıya ulaşmamız da oldukça zordur. 

Yukarıdaki örneklerde koyu harflerle yazılmış ifadeler özetleme işlevi gören kelime ya da kelime gruplarıdır. 

Örnek Sorular:

1) Aşağıdaki cümlelerin hangisinde özetleme işlevi gören kelime ya da kelime gruplarına yer verilmemiştir? 

A) Sonuç olarak kendinize değer vermenizle birlikte her şey daha güzel ve olumlu olur.

B) Dil öğrenmek, spor yapmak ve yeni hobiler edinmek kendinize olan saygınızı artırır.

C) Bir kasabadaki öğretmenler, doktorlar, fırıncılar, işçiler, çiftçiler, polisler, şoförler kısacası bütün çalışanlar bir tepede toplandılar.

D) Özetle türküler milletimizin sevinçlerini, üzüntülerini dile getiren duygu yüklü eserlerdir.

ÇÖZÜM: 

-A seçeneğinde "sonuç olarak", 

-C seçeneğinde "kısacası",

-D seçeneğinde "özetle" 

ifadeleri özetleme işlevi gören kelime ya da kelime gruplarıdır. B seçeneğinde böyle bir ifadeye yer verilmemiştir. 

DOĞRU CEVAP: B 

    

2)Aşağıdaki cümlelerin hangisinde özetleme işlevi gören kelime ya da kelime gruplarına yer verilmiştir?

A) Uzun lafın kısası doğa yürüyüşü hakkında çok deneyimli değilseniz ya da yürüyüş yolunu iyi bilmiyorsanız tek başınıza yürüyüşe çıkmak doğru değildir.

B) Doğa yürüyüşü yapmak için kentten biraz uzaklaşmak gerekir.

C) Tüm hazırlıklarımızı yapmıştık ama etkinliği iptal etmek zorunda kaldık.

D) Ancak diğer sporlarda olduğu gibi doğa yürüyüşü öncesinde de dikkatli bir planlama yapmak gerekir.

ÇÖZÜM:

A seçeneğinde "uzun lafın kısası" ifadesi özetleme işlevi gören kelime grubudur.

CEVAP: A

Atasözleri ve Deyimler Listesi - 12. Hafta

Atasözleri ve Anlamları 

Namaza meyli (veya namazda gözü) olmayanın kulağı ezanda olmaz:

Kişi yapmak istemediği işin ayrıntılarıyla ilgilenmez. 

Ne sakala minnet ne bıyığa:

İnsan en yakın akrabalarından bile yardım istemeyerek kendi imkânlarıyla yetinmelidir. 

Ne şeytanı gör ne salavat getir:

Gücünün yetmediği işe kalkışmamayı, kalkışılırsa da başkalarından medet ummamayı anlatmak için söylenen bir söz. 

Nefesine güvenen borazancıbaşı olur:

Başarabileceğine emin olanlar büyük işlere girişmelidir. 

Nisan yağar sap olur, mayıs yağar çeç olur:

Nisan yağmuru ekinlerin sapını geliştirir, mayıs yağmuru ise başakların dolgunlaşmasını sağlar. 

NOT: Çeç "tahıl yığını" anlamına gelir. 

Deyimler ve Anlamları

Nalıncı keseri gibi kendine yontmak: 

Hemen her işte kendi çıkarını düşünerek hareket etmek.

Ne od var ne ocak:

Yoksulluk ve perişanlık içinde. 

Ne çiçektir, biliriz:

"Ne denli yeteneksiz, niteliksiz olduğunu biliriz" anlamında kullanılan bir söz.

Neler de neler, maydanozlu köfteler:

"Akla gelmedik şaşılacak şeyler" anlamında kullanılan bir söz.

Ne oldum delisi olmak:

Ummadığı bir duruma beklemediği bir anda ulaşan kimsenin çok şımarması.

Kaynak: TDK