anlatım biçimleri etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster
anlatım biçimleri etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster

4 Ocak 2022 Salı

Anlatım Biçimleri / Anlatım Teknikleri

 

Yazarların duygularını, düşüncelerini veya bir olayı aktarırken kullandığı yöntemlere anlatım biçimleri ya da anlatım teknikleri denir. Anlatım biçimleri yahut anlatım teknikleri; öyküleyici, betimleyici, açıklayıcı ve tartışmacı anlatım olmak üzere dört başlık altında incelenebilir.

1) Öyküleyici Anlatım

Olay akışının olduğu, olayların birbiri üzerine geliştiği öyküleyici anlatım tekniğinde amaç okuyucuyu bir olay içinde yaşatmaktır. Hareketli bir yaşam kesitini anlatan bu teknikte olay olmazsa olmazdır. Öyküleyici anlatım tekniğinde “geldi, gitti, okudu, gelmiş, gitmiş, okumuş vb.” fiiller kullanılır.

Örnek: “Gene atların hiçbiri durmuyordu. Kızdım. Öfkemi sanki kaşağıdan çıkarmak istedim. On adım ötedeki çeşmeye koştum. Kaşağıyı yalağın taşına koydum. Yerden kaldırabileceğim ağır bir taş bularak üstüne hızlı hızlı indirmeye başladım. İstanbul’da gelen, ihtimal Dadaruh’un kullanmaya kıyamadığı bu güzel kaşağıyı ezdim, parçaladım. Sonra yalağın içine attım.” (Ömer Seyfettin / Kaşağı)

Yukarıdaki metinde yazar olay akışının olduğu, hareketli bir yaşam kesitini anlatmıştır. Bu nedenle yukarıdaki metinde öyküleyici anlatım tekniği kullanılmıştır.

Öyküleyici anlatıma ilişkin örnek metinlere BURADAN ulaşabilirsiniz. 

 

2)Betimleyici Anlatım

“Sözcüklerle resim çizme sanatı” olarak da adlandıracağımız betimleyici anlatım tekniğinde amaç varlıkların ayırt edici ve belirgin özelliklerini tanıtıp varlıkları okuyucunun gözünde ve zihninde canlandırmaktır. Gözleme ve görselliğe dayanan betimleyici anlatımda durağan bir hava hakimdir ve olaya yer verilmez.

Örnek: “Koyu çevreleyen üzüm bağları ve deniz arasında geniş bir kumsal uzanıyor. Bu kumsal, deniz dibinde de sürüyor. İncecik kumlar güneş altında altın tozlar gibi parlayıp gözleri kamaştırıyor. Öylesine de kızgın ki bu altın kumlar! Öğle sıcağında yalın ayak yürümek olanaksız.” (Gülten Dayıoğlu – Masal Ağacı)

Yukarıdaki metinde yazar bulunduğu ortamı ayırt edici ve belirgin özellikleriyle tanıtmayı amaçlamıştır. Başka bir deyişle yazar, bulunduğu ortamı okuyucunun gözünde ve zihninde canlandırmaya çalışmıştır. Bu nedenle bu metinde betimleyici anlatım tekniği kullanılmıştır.

NOT: Öyküleyici anlatım ile betimleyici anlatım karıştırılmamalıdır. Öykülemede, olaylar zinciri vardır, olaylar sürekli bir akış halindedir. Bu yönüyle öyküleyici anlatımı bir filme benzetebiliriz. Bir filmde nasıl olay akışı varsa öykülemede de olay akışı vardır. Betimleyici anlatımda ise olay yoktur, durum vardır. Yazar bu anlatım tekniğinde bir varlığı, bir durumu ayırt edici nitelikleriyle adeta sözcüklerle resim çizerek anlatır. Betimleyici anlatım ile fotoğraf arasında ilişki kurabiliriz. Fotoğrafta nasıl durağan bir hava varsa betimlemede de durağan bir hava vardır.

 Betimleyici anlatıma ilişkin örnek metinlere BURADAN ulaşabilirsiniz. 

3) Açıklayıcı Anlatım

Okuyucuyu bilgilendirmek amacıyla yazılan, nesnel bir anlatımın hakim olduğu anlatım biçimine açıklayıcı anlatım denir. Bu anlatım tekniğinde okuyucuya bir şeyler öğretme amacı vardır.

Örnek: Edebiyatımızın önemli isimlerinden birisi de Ahmet Hamdi Tanpınar’dır. Öykü, roman, şiir, deneme, makale, edebiyat tarihi gibi türlerde eser veren Tanpınar’ın “Huzur, Mahur Beste, Saatleri Ayarlama Enstitüsü” gibi romanları vardır. Şiir türünde ise bilinen en önemli eserleri “Ne İçindeyim Zamanın” ve “Bursa’da Zaman” adlı şiirleridir.

      Yukarıdaki metinde yazar, Ahmet Hamdi Tanpınar hakkında okuyucuyu bilgilendirmeyi amaçlamış, nesnel bir anlatım kullanmış, başka bir deyişle kendi görüşlerine yer vermemiştir. Bu nedenle yazar bu metinde açıklayıcı anlatım tekniği kullanmıştır.

Açıklayıcı anlatıma ilişkin örnek metinlere BURADAN ulaşabilirsiniz. 

 

4) Tartışmacı Anlatım

Yazarın düşüncelerini okuyucuya kabul ettirmek amacıyla kullandığı anlatım biçimine tartışmacı anlatım denir. Tartışmacı anlatım tekniğinde yazar önce eleştireceği düşünceyi verir daha sonra da kendi düşüncelerinin neden doğru olduğunu, eleştirdiği düşüncenin de neden yanlış olduğunu örnekleriyle ortaya koyar. Bu anlatım tekniğinde yazarın amacı kendi düşüncesini savunmak, yanlış düşünceyi de çürütmektir.

Örnek: “Öyle görüyorum ki biz kendi “dilimizi”, konuştuğumuz, yazdığımız, insanlarla ilişki kurmakta aracı olan Türkçemizi sevmiyoruz. Neden mi? Seviyor olsaydık, dilimize özen gösteriyor olsaydık çocuğumuza gösterdiğimiz ilgiyi, sevgiyi, özeni, emeği “Türk diline” vermiş, verebilmiş olsaydık bugünkü duruma düşmezdik.” (Deniz Banoğlu / Dilimiz Kuşatma Altında) 

Yukarıdaki metinde yazar, dilimize yeteri kadar önem vermeyişimizi eleştiriyor ve konuyu tartışma havası içinde bizlere aktarıyor. Bu nedenle bu metinde tartışmacı anlatım tekniği kullanılmıştır.

Tartışmacı anlatıma örnek paragraflara BURADAN ulaşabilirsiniz. 

 

 


 

Popüler Yayınlar